Шилдэг арвын жагсаалтанд

Дэлхийн шилдэгт хүрсэн зам
Монголын боксчид богинохон боловч бахархалтай түүхийн зам туулсан гэж хэлж болно.
Орчин үеийн боксын спортын сургалт 1960-аад оны сүүлчээр жинхэнэ утгаараа явагдаж эхэлсэн гэж үзвэл бүр ч сонин дүгнэлт гарах биз.
Хилийн чанадад тоглож эхлээд тун ч удалгүй тивийн анхны аварга төржээ.
Тэгвэл тивийн анхны аваргаас дэлхийн медальд хүртэл 11 жил өнгөрөхөд дахин гурван тивийн аварга, олон улсын дээд ангиллын болоод бусад тэмцээний аварга нэг биш төрсөн юм.
Гэвч Монголын боксын тоглолтын ур чадвар өрсөлдөөний төвшин боксын мэргэжилтнүүдийн анхаарлыг 1980-аад оноос татаж эхэлсэн гэвэл эндүүрэл болох юм.Учир нь манай боксчдын том рингэнд үзүүлж эхэлсэн техник, хурд хүчний өсөлт нь 1970-аад оны эхээр томоохон тэмцээнд хүчтэй өрсөлдөөн бий болгож чадаж байжээ.
Учир нь 1972 оны Мюнхений олимпи наадам,1974 онд Куба улсын Гаванад болсон дэлхи аваргын тэмцээнд манай боксчид медальт байрын төлөө хүчтэй өрсөлдөгчид байсан бөгөөд тэдний хувьд дэлхий хэмжээний тэмцээнд оролцсон туршлага бараг байхгүй байлаа.

1969 оны хэд хэдэн тэмцээн, 1971 оны Ази тивийи аварга шалгаруулах тэмцээнээс хойш гадаадын хэвлэл монголын боксчдын тухай бичиж эхэлсэн юм.
Хэдийгээр дэлхийн шилдэг боксчдын жагсаалтанд ороогүй ч монголын боксчид олон улсын дэвжээн өрсөлдөгч болон гарч ирэх боломжтой гэдгийг гадаадынхан хүлээн зөвшөорч эхэлсэн байна.
Он цагийн шаргал хуудас
БНАГУ-ын спортын сонинд 1972 оны олимпийн наадамд амжилт үзүүлэх найдвар төрүүлж байгаа тамирчдын тухай өгүүлсэн нийтлэлд манай тамирчин, ази, тивийн аварга Х.Алтанхуягийн зурагтай материал оржээ.
Энэ нүүрэнд Болгарын бөх дэлхийн аварга А.Томов Зөвлөлтийн гимнастикч, олимпийн найдвар гэгдэж байса Ольга Корбут болон тухайн үеийн дэлхийн шилдэг тооцогдож байсан спортын бусад төрлийн мастерууды тухай өгүүлсэн эл өгүүлэлд:

…Хайдавыи Алтанхуяг. 1969 онд аих ах дуу армиудын спартакиадад оролцож, Европын дэд аварга Василь Антонийг /ВНСРУ/ ялж, биеийн бэлтгэл хурд техник сайтай тамирчин болохоо харуулж чадсан юм. Дасгалжуулагч Д.Бямбаагийн узэж байгаагаар Х.Алтанхуяг тонголд шинэ тутам хөгжиж байгаа боксын спортын залуу авьяастнуудын нэг бөгөөд тэр тэмцэзнд гуравдугаар байр эзэлсэн юм Харии авьяаслаг залуу мастер Алтанхуяг нэг жилийн дараа улам илүү амжилт гаргалаа.

Бухарест хотноо болсон социалист орнуудын “Динамо” спартакиадын тамирчдаас хагас хөнгөи жингийи хамгийи тэргуун боксчны алдрыг хуртлээ. Энэ нь Х.Алтанхуягийн тоглолт олон улсын тэмцээнд анхаарал татах болсны эхлэлт байлаа.
X. Алтанхуяг бол монголыи шигшээ багийн тамирчин бөгөөд алтан медаль хуртэхэд хамгийн ойртож очсон өрсөлдөгчийн нэг мон. Тамирчны дэвтрийг сөхвөл 151 удаа тэлщээнд орж 141 удаа амжилт гаргасныг узэж болно. “Би олон улсын тэмцээн дэх хамгийн хундтэй амжилтаа 1971 онд Тегеранд гаргасан гэж боддог. Учир нь тэнд Азийн аварга цол хуртсэн юм хэмээн 26 настай залуу Алтанхуяг бидэнд хэлсэн юм.”
Х.Алтанхуяг өорийнхоо амжилтыг зовхон Ази тивд цууриатуулах тодий тамирчин биш гэдгийг Мюнхенд батлан харуулах хун.
” Спортын мэдээ” сонин. 1972 оны № 27-д Л.Лханям герман хэлнээс орчуулжээ.
Монголын гараа өнгөтэй байна
…Монгол 11 жингээс зургаан тамирчин ируулжээ. 1971 ондТе геранд болсон Ази тивийи аварга шалгаруулах тэлщээнд анх удаа оролцож. алтан медаль авсан
тамирчин Алтанхуягаас бусдынх нь хүч сайн мэдэгдэхгуй байлаа. Гэвч хоёрдугаар хонгон жинд ирсэн тамирчин Ьатбаяр /спортын гавьяат дасгалжуулагч В.Батбаярыг хэлж байна/ Хонгконгийн тамирчин Хо Хей Хитэй өрсөлдсөн тоглолтод европ маягийн зогсолтоос гайхалтай шулуун цохилтууд хийж байгаад хоёрдугаар раундын эхэнд баруун гарын огцом шулуун цохилтоор унагаж, рингийн. шуугч тоглолтыг зогсоосноор ялалт авлаа..
Японы “Майничи” сонины 1975 оны 9-р cap
24-ний дугаараас
…Монголш боксчид 1983 оны намар Польш улсад олон улс хоёр тэмцээнд дараалан оролцож, /Катовице-д болсон Хар Алмааз, Феликс Штаммын нэрэллжит тэмцээи/ манай тамирчин Ц.Амаржаргал Н.Нарантуяа. Д.Ганбаатар нар алтан медаль, Ө.Дэмбэрэл, А.Батбаяр нар мөнгө, хурэл медаль хуртэж байв.
Эдгээр тамирчдын тухай Польшийн тэр үеийн Трибуна Люду” сонины 1983.12.09-ний өдрийн № 293 дугаар
…Саяхан арваннэгдугээр сард болсон Феликс Штамм нэрэмжит тэмцээний шилдэг боксчноор шалгарсан Цэрэндоржийн Амаржаргал дахиад л Забже дуурэгт болсон энэ тэмцээний тэргуун шагналыг авлаа. Тэрээр “Хар Алмааз” тэмцээний шилдэг боксчноор шалгарч, ” Спорт ” сонины нэрэмжит цомоор шагнуулав. Забжед болсон тэмцээний шувтаргын тоглолт ундсэндээ монголын дөрвөн боксып наадам боллоо. Зовхон Януш Старчик л Монголын боксчдын энэхуү\ гайхамшигт довтолгоог бага зэрэг саатуулж чадлаа. Тэрээр Очирын Дэмбэрэлтэй маш тэнцуухэн орсолдож, 4:1-ээр ялав. Амаржаргал шувтаргын тоглолтонд Войчех Заморыг санал иэгтэй яллаа. “Манай тамирчны маш том амжилт гэвэл энэ тоглолтын төгсгөлийг хуртэл тэссэн явдал юм ” гэжээ.
1983.12.09. Катовице. Феликс Штаммын нэрэмжит тэмцээний аварга Ц.Амаржаргалын Казимет Литихтэй учрахыг тэсч ядан хулээт байсан тоглолт санасныг бодвол амархан дуусав. Учир нь Монголын тамирчин, шуудхан хэлэхэд илэрхий давамгай, хурдтай, маш сайн мэдрэмжтэй байснаас гадна цохилт нь гайхамшигтай оновчтой байлаа. Өороор хэлбэл Забжед болж байгаа энэхуу тэмцээний хамгийи шилдэг тамирчин гэдгээ батлан харуулав.
Польшийн “Спорт” сонины 1983 оны 12.09-н н й 243 дугаараас

1983 оны “Бокс. Ежегодник” сэтгүүлийн 68-р талд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний мөнгөн медальт Р.Отгонбаярыг гадаадын шилдэг боксчдыг тодорхойлсон жагсаалтанд:
“…Р.Отгонбаяр. 1956 онд төрсөн. Ази тивийн аварга. ЬНМАУ-ш 1980-1982 оны аварга. Олимпийн XXII их наадамд оролцож байсан.
боксын дэвжээнд 119 удаа халз өрсөлдөж. 102 удаа ялжээ. 1982 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд М.Метов /Болгар/. П.Сукров / ХБНГУ/, И.Стан /Румын/, Б.Грей /АНУ/ нарыг ялж хоёрдугаар байрт шалгарсан байна.
бue бялдрын бэлтгэл, ур чадвар сайтай, хучтэй цохидог, ихэвчлэн довтолж тоглодог, эрчит сайтай, шийдмэг зоригтой боксчин юм” хэмээн тодорхойлсон байдаг.
Мэргэжлийн боксын хунд жингийи дэлхийи унэмлэхуй аварга Эвандер Холифилдийг Барселоны олимпод боксын тэмцээн узэж суухад нь Оросын сурвалжлагч ярилцлага авчээ.

Сур: Энэ удаагийн олимпидад хуучин анзаарагддаггуй байсан орнуудаас сайн боксчид төрөн гарч байгаа явдал танд ямар санагдаж байна?
Э.Х-. Тийм ээ. Тэмцээн маш өндөр төвшинд явагдаж байна. Алжир, Тайланд, Марокко, Шинэ Зеландаас ирсэн хучтэй залуучууд хагас иигшээ тоглолтод шалгарч улдлээ.
За байз. оор нэг орон бий. Өо тийм. Монгол. Би монгол боксчны тоглохыг харлаа. Нэрийг нь хэлж чадахгуй байна. / Ьаярсайханыг хэлсэн бололтой-орч/ Гайхамшигтай дайчин тоглосон хэмээн тэмдэглэсэн байна.
“Спорт-Экспресс” сониноос орчуулсан Ж.Намсрай Монголын залуучууд” 1992-YIII № 23,24 дугаарт.