ШИГШЭЭГИЙН ДУУДЛАГА

Би бага балчир цагаасаа л Английн шигшээд тоглохыг мөрөөддөг байв. Айронсайд хавиар Газзагийн хувцсыг өмсөн тэнүүчилж, Хьютоны найзуудтайгаа хамт хогийн саваар хаалга хийн тоглодог байв. Энэ тоглолтод гоол хийхдээ ДАШТ-ий шувтаргын тоглолтод хожлын бөмбөг оруулсан мэт хөөрч баярладаг байлаа. Тэгээд Английн шигшээгийн хөгжөөн дэмжигчид гараа өргөн дороо үсрэн баярлаж, “Жеррард, Жеррард” хэмээн миний нэрийг уухайлан хашгирч байна гэж төсөөлнө. Мөн шигшээгийн хамтрагчид маань Алтан цомыг эх орондоо авчрах гоолыг оруулсан миний араас гүйн ирээд дээр минь овоорч байгаа нь нүдэнд харагдана. Зүрхэн тушаа улаан загалмайтай “Гурван арслан”-гийн цагаан хувцас сүр жавхлантай харагдах бөлгөө. Бүхэл Англи даяар миний тухай ярилцаж байгааг мэдрэн цэнгэлдэх хүрээлэнгээс гарна. Сэтгэлийн хөөрөл, их дуу чимээ, суу алдар. Энэ бүгдийг би хүсэн мөрөөдөж, дотроо төсөөлөн боддог байлаа.

Томчуудын шигшээ багт дуудагдах хүртэл надад олон саад бэрхшээл тохиолдсон. Тэр бүх саадыг давж би одоогийн байр суурьтаа хүрсэн. Эхнийх нь “Лильшол”-ын усан толгойтнууд намайг багийнхаа гадна үлдээсэн явдал. “Мелвүд”-д Үндэсний сургуулийнхныг тасар татан хаяхад шигшээ багийн дасгалжуулагчид тэдний алдаа хийснийг нь ойлгосон. Улирал өндөрлөсний дараа шигшээгийн цугларалт болоход би шууд л тэнд очсон. 1996 оны хоёрдугаар сарын 3-нд Данийг 4:0-ээр бут ниргэхэд би шигшээгийн бүрэлдэхүүнд анх багтсан ба тэр тоглолтыг сэлгээний сандлаас үзэж билээ. Энэ бол миний шигшээгийн үндсэн тоглогч болох эхний алхам байлаа. Данийг тийнхүү бут ниргэснээс 17 хоногийн дараа 16 хүртэлх насныхны шигшээд анхны тоглолтоо хийсэн тэр өдөр миний санаанаас гардаггүй. Надаас бусад нь “Лильшол”-ынхон байсан. Бидний өрсөлдөгч өдгөө “Ман Сити”-д тоглодог шилдэг хамгаалагч Дэвид Данн, “Лидс”-т нэрээ цуурайтуулсан Стефен Макфейл нарын ирээдүйн оддыг багтаасан Ирландын шигшээ баг байлаа. Английн шигшээ ч гарааны бүрэлдэхүүндээ олон сайн тоглогчийг гаргасан. Хамгаалалтад Уэс Браун, Майкл Бол нар зогсож байв. Харин миний тоглодог хагас хамгаалагчийн байр хүндхэн байсан. Би өөрөө тэр үед дэндүү жижиг биетэй байсан билээ.

Би Макфейлтэй халз туллаа. Английн шигшээ эхний гоолыг оруулсан ч би талбайд сайнгүй байв. Макфейл тэр өдөр маш гайхалтай тоглолтыг үзүүлсэн. Фил Жевонс хоёр дахь гоолыг оруулж, манай баг 2:1-ээр хожлоо. Миний шигшээ багтаа хийсэн анхны тоглолт ийнхүү хожлоор өндөрлөв. Би “ЕВРО-96”-г Газза, Алан Ширер, Тедди Шерингем нарыг дэмжин гэртээ үзсэн. “Хөлбөмбөг эх нутагтаа эргэн ирлээ” гэсэн уриа намирч, хөгжөөн дэмжигчид ч энэ л үгийг уухайлан хашгирах “Уэмбли” мөрөөдлийн ертөнц мэт санагдаж байв. Шигшээ баг маань ч үлгэрийн мэт тоглолтыг үзүүлэн хөгжөөн дэмжигчдээ баярлуулна. Тухайлбал, Голландын хүчирхэг багийн 4:1-ээр бут ниргэж байлаа. Би тэдний нэг болон энэхүү ялалтад хувь нэмрээ оруулахсан гэхээс байж ядна. Энэ үед би дөнгөж 16 нас хүрч байсан билээ. Би Английн нас насны шигшээ багаар дамжин, тэр хэрээр бие бялдар болон ур чадвараар хөгжиж байсан. “Франц-98” болоход миний дотны анд Майкл дэлхий нийтийг бишрүүлэхийг гэртээ зурагтынхаа өмнө нүд цавчилгүй үзэж байсан. “Алив, Майкл үзүүлээд өг” гээд хашгиран сууна. Ямар гайхалтай тоглож байна аа. ДАШТ-д Майкл гайхалтай цохилтоор гоол оруулж, богино хугацаанд нэр алдарт хүрсэн билээ. Глен Ходдлыг Английн шигшээгийн дасгалжуулагч болоод Франц руу явах багийн бүрэлдэхүүнд Майклыг оруулсан нь их шуугиан дэгдээж байсан. Хэвлэлийн хуудсанд түүний нэр олонтаа үзэгдэх болж, зурагтаар мэдээ нь гарна. Майклыг шигшээд багтан ДАШТ-д оролцох болсонд би маш их баяртай байв.

Дөрөвдүгээр сарын үед би түүнтэй ярилцаж байхдаа Ходдл түүнийг ДАШТ-ий багт дуудах боломжийн тухай хэлж байсан. Майкл “Би үүнийг зорилго болгон хичээж байна. Би шигшээд багтахын төлөө чадах бүхнээ хийнэ” хэмээн надад хэлж билээ. Тэр хэд хэдэн удаа шигшээгийн тоглолтод оролцлоо. ДАШТ-ий өмнөх бэлтгэлийн нэг тоглолтыг Касабланкад Мароккогийн шигшээгийн эсрэг хийхэд тэр нэг гоол оруулав. Бүгд л түүний гайхалтай эхлэлийн тухай ярилцаж байлаа. Түүнийг ДАШТ-д оролцох багийн бүрэлдэхүүнд багтаасай хэмээн би битүүхэндээ залбирч байсан. Зөвхөн найз минь болохоор тэгээгүй, миний хүсэл биелэхэд түүний нөлөө бий тул ингэж хүссэн. Би Майклтай мөр зэрэгцэн олон жил тоглосон. Хэрэв тэр Английн шигшээгийн үндсэн тоглогч болбол миний энэ багт орох боломж нэмэгдэх билээ.

“Франц-98” ДАШТ-ий турш буйдангаасаа бараг ховхроогүй аав маань “Майкл ямар гайхалтай тоглож байгааг хараач. Хүү минь, дараагийн ДАШТ-д оролцох боломж чамд байна шүү” хэмээж байлаа. ДАШТ-ий тоглолттой тэр үдшүүд үнэхээр сайхан байсан. Тэр дундаа Майкл Колумбийн шигшээгийн эсрэг тоглолтод үндсэн бүрэлдэхүүнд багтан гарч, Аргентинтэй хийсэн тоглолтод гоол оруулсан мөчүүд мартагдашгүй. Багахан зууш гартаа бариад буйдан дээр зурагтынхаа өмнө тухлан сууна. Тоглолт эхлэх цагийг тэсч ядан хүлээдэг байж билээ. Сент-Этьенд Аргентинтай хийсэн тоглолт тун гайхалтай өрнөсөн. Майкл бөмбөг хүлээн аваад Карлос Роагийн зүг хурдлахад манай гэрийнхэн бүгд хашгиралдаж эхлэв. Би “Яваад байгаарай” гэхэд аав “Алив Майкл, нэгийн эсрэг нэг болоход ойрхон байна шүү, чи түүхийг бүтээх нь” хэмээн хашгирна. Аргентиний хамгаалагчид Майклыг тогтоохоосоо нэгэнт өнгөрчээ. Хосе Шамот, Роберто Айяла нар дэндүү удаан юм. Майкл тэднийг ардаа орхин, нийт англичуудыг хөгжөөж, түүхийн номонд нэрээ бичүүлэхээр хурдаллаа. Гоол!!! Би дороо цовхчин, аав болон Пол ахтай тэврэлдэн хашгирлаа. Майклыг нэрийг дуудан хашгирсаар хоолой сөөнгө болсон байв. Майкл гайхамшигт нэгэн гоолыг оруулав. Энэ гоолыг давтан харуулах үед аав “Майклыг цохихын өмнөхөн Пол Скоулз Майкл руу “алдвал чамайг даа” гэсэн янзтай харж байна шүү” хэмээн хэлэв. “Майклд дамжуулах ямар ч боломж байгаагүй шүү дээ” гэлээ. Би эргэн суудалдаа тухлахад Майкл өөрийгөө хэрхэн дэлхий дахинд таниулсан тэр мөч санаанаас гарахгүй байв. Аав руу харахад түүний царайнд инээмсэглэл тодорсон хэвээр байлаа. Тэр Майклыг үнэлдэг, хүндэлдэг. Ер нь бүгд тийм байдаг билээ. “Майкл яаж үүнийг хийв ээ?” хэмээн уулга алдав. Телевизийн дуран түүн дээр тусахад тэр хөлбөмбөгийн түүхэн дэх хамгийн гайхамшигтай гоолуудын нэгийг оруулсандаа баярлаж хөөрсөн нь анзаарагдахгүй, харин тоглолтдоо төвлөрсөн нь ажиглагдаж байлаа. Би “Тэр орчиндоо хурдан дасч байна шүү” хэмээн инээв. “Энэхэн хоромд түүний амьдрал өөрчлөгдлөө. Тэр юу хийхээ мэддэг болжээ. Нутагтаа эргэж ирэхэд нь ямар байхыг төсөөлөхөд бэрх. Нисэх онгоцны буудалд хөл тавихад нь хэвлэлийнхэн түүнийг бүчин авах болно”. Энэ мэтчилэн найзынхаа тухай элдвийг бодон, түүний гайхалтай тоглолтынх нь төлөө баярлан сууж байв. Майклын энэ амжилт намайг хөгжиж, дэвжихэд их урам, итгэл хайрласан. Миний шигшээд багтах зорилго, хүслийг Ховард Уилкинсон ойртуулж өгсөн. Тэр Английн хөлбөмбөгийн холбоонд Техникийн албаны захирлаар ажиллаж байхдаа намайг 18 болон 21 хүртэлх насныхны шигшээд дуудаж байв. Уилкинсон бол нэр хүндтэй, алдартай хүн. Тэр менежерийн авъяасаар олонд үнэлэгдсэн нэгэн. Энэ албанд хүчин зүтгэсэн олон жилийн туршлагаараа тэр багуудын урвуулахыг хүсдэг дасгалжуулагч болсон. Заримдаа түүнийг яаж ийм их амжилт гаргасныг нь гайхахаар байдаг. Тэр залуу тоглогчдод яг л сургуулийн багш шиг хандан сургадаг. Уилкинсон намайг үнэлдэг болохоор би түүнд дуртай. Тэр надтай санал бодлоо чөлөөтэй солилцож, тоглолтын ур чадвараа хэрхэн ахиулах талаар зөвлөгөө өгөн, багийнхаа бүрэлдэх үүнд дандаа оруулдаг. Түүнчлэн намайг 18 хүртэлх насныхны шигшээгийн ахлагчаар томилсон нь миний хувьд нэр хүндийн хэрэг байлаа. Энэ үйл явдлыг манай гэрийнхэн маш их ач холбогдол өгч хүлээн авсан. Би Ховард миний төлөө хийсэн бүхэнд талархдаг. Түүнийг 21 хүртэлх насныхны багийг хариуцах болсон гэдгийг нь дуулсан даруйдаа тун удахгүй би тэр багт дуудагдана гэсэн бодол төрж билээ. 1999 оны турш хийсэн тоглолтоороо би “Ливерпуль”-ийн үндсэн бүрэлдэхүүнд баттай ороод байв. Зун шувтрах дөхсөн нэг өдөр Английн хөлбөмбөгийн холбооноос надад хаяглагдсан нэгэн захидал ирлээ. Дугтуйг яаран задлах тэр үед сэтгэл хөдөлсөндөө гар минь чичирч байлаа. Есдүгээр сарын 3-нд Люксембургийн эсрэг хийх залуучуудын шигшээ багийн тоглолтод урьсан бичиг. Дахин нэг шат алхлаа. Уилкинсон намайг үнэлдэг хэвээр гэдгээ харуулж үндсэн бүрэлдэхүүнд гаргав. Түүний итгэлийг би 12 дахь минутад гоол хийж хариулсан. Манай баг энэ тоглолтод 5:0-ээр хожиж, бид баярлан хөөрч билээ. Шинэ улирал эхлэхэд бүх л англи тоглогч “Евро-2000”-д тоглохын тулд хичээж байлаа. Ялангуяа залуу тоглогчид Английн шигшээгийн дасгалжуулагч Кевин Киганы хараанд өртөж, өөрсдөдөө шинэ алхам хийхээр мэрийцгээнэ. Премьер лигийн тоглолтыг үзэхээр Киганыг ирэхэд англи тоглогчид өөрийн давуу талаа менежерт мэдрүүлэх гэж, анхаарлыг нь татах гэдэг байлаа. Би өөрийгөө түүний анхааралд өртсөн гэдгээ мэдэрч байв. Зул сарын баярын өмнөх долоо хоногт манай баг “Ковентри Сити”-г 2:0-ээр хожиход Киган ирж, миний тоглолтыг харсан. Залуучуудын шигшээ баг Данитай тоглоход тэр мөн л ирж энэ тоглолтыг үзлээ. Энэ бүхнийг Ховард надад мэдээлдэг болохоор би тухай бүрт нь мэддэг байв. Тэр “Кевин чамайг анхаарч байгаа, сайн тоглоорой. Шигшээд дуудагдах цаг ойрхон байна шүү” гэнэ. Данитай хийсэн тэр тоглолтод би зогсолтгүй гүйж билээ. 1999-2000 оны улиралд би “Ливерпуль”-ийн төлөө тун дажгүй тоглолтыг үзүүлсэн. “Шеффильд Уэнсдэй”-гийн эсрэг тоглолтод гоол оруулж, талбайн бүх хэсэгт үүрэг гүйцэтгэлээ. Хоёр жигүүрийн хамгаалалтад оролцож, төвийн болон жигүүрийн хагас хамгаалагчийн байранд шилжин тоглоход надад асуудал байсангүй. Тоглолт бүрт хүмүүсийн намайг үнэлэх нь нэмэгдсээр

байсан. Хоёрдугаар сарын 5-нд “Лидс”-ийг 3:1-ээр хожиход би тэдний жигүүрийн авъяаслаг хагас хамгаалагч Харри Кьюэллтэй халз өрсөлдсөн. Үүнээс долоо хоногийн дараа “Хайбери”-д Тити Камаратай өрсөлдөж давамгайлав. “Арсенал” байнга гоол оруулж байдаг Фредди Юнгберг тэргүүтэй олон оддыг багтаасан сайн баг. Тэр үе үе манай хаалгач Сандер Вестерфельдийг сандаргана. Түүний цөөнгүй аюултай довтолгоог би хаалганы өмнө зогсоож билээ. Энэ тоглолтод ялалт миний хувьд өндөр үнээр ирсэн. Би цавиндаа гэмтэл авч, мөс тавин талбайгаас гарсан. Үүнээс бараг долоо хоногийн дараа аав над руу утасдаад сандарч түгдчин “Стивен! Стив Хейвэй, Жерар Улье хоёр луу хурдан залга, тэдэнд чамд хэлэх юм байна гэнэ” хэмээлээ.

Яасан юм бол оо? Би шууд Стив рүү залгав. Тэр надад маш сай­хан мэдээ дуулгасан. Стив “Арген­тин­тай хийх тоглолтын өмнөх шиг­шээгийн бэлтгэлд чамайг ирж орол­цооч гэж Кевин Киган хэлүүл­лээ” хэмээв. Би чихэндээ итгэсэн­гүй. Английн шигшээ багт бэлтгэл хийх гэж үү? Жерар мөн энэ мэдээг батлан ярив. Шигшээ багт намайг дууджээ. Жерар “Стивен, чи шиг­шээ багийн бэлтгэлд оролцох гэж бай­гаа багийн бүрэлдэ­хүүнд хараахан багтаагүй шүү” хэмээн сануу­лав. Тэр ямар хамаатай юм бэ, бэлтгэлд дуудагдана гэдэг надад шиг­шээгийн нэг гишүүн болсон мэт санагдаж байлаа. Энэ бол миний шигшээ багийн тоглогч болох том боломж билээ. Би бэлтгэл дээр хоёр­дугаар сарын 23-нд Аргентин­тай хийх нөхөрсөг тоглолтод Киган намайг багт оруултал тоглохыг хичээх болно. “Уэмбли”, энэ бол гай­хамшигт ертөнц. Аргентин, тэд хүч­тэй өрсөлдөгч. Майкл тэдний эс­рэг гайхалтай тоглолтыг үзүүлж, нэрээ мандуулсан байхад би яагаад болохгүй гэж? Багийн албан ёсны мэдүүлэгт орох эсэх нь хамаагүй, юутай ч Бишам Эбби1 дэх шиг­шээгийн бэлтгэлийн баазад очъё гэж шийдлээ.

Английн хөлбөмбөгийн хол­бооноос намайг Бишамаас хэдэн км-ийн зайд орших Бернхэм Бичс дэх багийн зочид буудалд унаа гар­ган хүргэж өгөхийг “Ливерпуль”-д даалгасан байв. Гэвч аав өөрийнхөө “Хонда”-г надад өгснөөр би өмнө­дийг зорин жолоогоо мушгилаа. За­мын турш би өөрийгөө голон яв­сан. Эхлээд өөрөө машин жолоо­дож очих нь буруутдаг болов уу гэж бодлоо. Зорьсон газартаа дө­хөд тусам өөртөө итгэх итгэл минь суларч, буцаад давхичихмаар са­нагдах болов. Би үнэхээр хангалт­тай сайн байж чадах болов уу? Ерөө­сөө л буцъя, Стив Хейвэй Ки­ган руу утасдаад учир шалтгааныг хэлчих байлгүй. “Жеррард үүнд бэ­лэн биш байна. Тэр маш их санд­раад…” гээд. Энэ нь намайг бэлтгэл дээр хангалтгүй байж, бусдын элэг доог болохоос сэргийлнэ. Хэдий ин­гэж бодсон ч би чигээрээ явсаар байлаа. Шинэ ертөнцөд хөл тавих гэж буйдаа сандран цочирдсон байв. Явсаар Бернхэм Бичст орж ир­лээ. Тансаг дэгжин машинуудыг мөр­гөж сэвтээхгүйг хичээн “Хон­да”-гаа зогсоолд тавиад зочид бууд­лын хүлээн авагч дээр очив. Тэр өрөөг минь зааж өглөө.

Шигшээ багт дуудагдсандаа одоо л нэг итгэж эхлэв. Зочид бууд­лын өрөөний орны ирмэг дээр суун зоогийн танхимд байгаа Киганд ирс­нээ мэдэгдэж илтгэх ёстой хэ­мээн бодож суулаа. Бүх тоглогч мөн тэнд бий. Би юу хийх вэ? Миний шү­тэн биширдэг хөлбөмбөгчдөөр дүүрэн тэр танхимд би зүрхлэн орж чадахгүй байв. Алан Ширер, Тони Адамс, Дэвид Бекхэм гээд дэлхий даяа­раа мэддэг болсон нэрс. “Ли­верпуль”-ийн үндсэн багтаа дөнгөж орсон би Английн шигшээ багийн хоол­лож буй тэр өрөөнд ороод өрөө­­ний голд очин ирснээ хэлж, Бекхэмийн хажууд сууж болох уу? Хараал идэг, би дахиад л сандарч эхэл­лээ. Тэгээд Жейми Реднапп руу залгаж, энэ хүнд байдлаас минь гаргахыг хүслээ. “Жейми” хэмээн ца­райч­лан аргадсан өнгөөр хэлээд “Би дээд давхарт байна. Намайг ирээд аваач гэж гуйя” гэв. Жейми тусч, сайхан сэтгэлтэй залуу. Тэр хоол­ны танхимаас сэмхэн гараад манай өрөөнд яаран хүрч ирэв. Жей­ми ирээд “За алив залуу минь, Киган чамайг хангалттай сайн гэж үнэлээгүй бол чи энд байх ёсгүй шүү дээ. Явцгаая” хэмээн тайвш­рууллаа. “Ливерпуль”-ийн бу­сад залуус мөн гарч ирээд на­майг хүлээж байлаа. Жейми, Робби, Макка, Майкл нарын дэмжлэггүй­гээр би шигшээгийнхний хооллож бай­сан тэр танхимд зүрхлэн орох­гүй байсан биз ээ. Тухайн үед гэр­тээ л байвал сайхан санагдаж бай­сан учир үүдэн дээрээс нь буцаад, умардыг зорин явж байж магадгүй юм. Клубийн тоглогчидтойгоо нийлс­нээр тэр зоогийн танхимд орох тэнхээг олж авлаа.

Тэр өрөөний босгыг давна гэ­дэг миний амьдралдаа хийхээс хам­гийн их зүрхшээсэн зүйлүүдийн нэг байлаа. Өрөөнд ороод амьс­гаа­гаа даран тойруулан харав. Га­рын үсэг цуглуулагчдын хувьд ди­ваажин нь гэмээр шилдэг тог­лог­чид нэг дор цуглажээ. “Би энд юу хийх юм бол оо? Өрөө рүүгээ бу­цаад явсан нь дээр юм байна даа” хэмээн бодов. Нэг л мэдэхэд шиг­шээ багийн албаны хүмүүсийн суу­сан ширээний өмнө очсон байв. Кевин Киган над руу хараад инээм­сэглэн “Сайн уу, Стивен. Шигшээ багт тавтай морил” хэмээлээ. Тэгээд босоод угтан ирж гарыг минь атгав.

Хэдий тэр надад ийн элэгсэг ханд­сан ч энэ мөчид тэр өрөө там мэт санагдаж байлаа. Киган “Залуус аа, зоогоо түр завсарлаж, анхаарлаа нааш нь хандуулна уу” хэмээв. Тэ­гээд над руу заагаад “Танилц, энэ бол Стивен Жеррард. Энэ жаал би­дэнтэй бэлтгэл хийх болно. Түүнийг бүү голоорой, тэр сайн тоглогч. Маш богино хугацаанд эрчтэй гарч ирж байгаа залуу даа” гэлээ. Маг­таал сонссондоо самгардан хоёр хө­лөө ойр ойрхон солбин зогсох ми­ний нүүр яг л “Ливерпуль”-ийн өмсгөл шиг улайв.

“Кевин олон юм ярилгүй, тэд­ний хоолыг нь идүүлээсэй. Заавал ин­гэж олны анхаарлыг татах шаард­лага юу байна” гэж бодогдоно. Энэ супер ододтой намайг харьцуу­лалт­гүй шүү дээ. Тэд ДАШТ-д тоо­соо өргөсөн, мэргэжлийн хөлбөм­бөгч болоод хэдэн зуун тоглолтод оролцсон архагууд гэдгийг би мэд­нэ. Гэтэл Кевин Киган тэдэнд ми­ний тухай ийм юм ярьж байдаг. Шигшээгийн бүх тоглогч над руу цоо ширтэх мэт мэдрэмж төрж, хамаг бие халуу дүүгэн байлаа.

Ашгүй Киган яриагаа зогсоов. Би “Ливерпуль”-ийн хамтран зүт­гэгчдийнхээ сууж буй ширээнд очиж нэгдлээ. Ширээн дээр тансаг амттан дүүрэн байвч хоол хоолой давсангүй. Багахан цөцгий идээд цад­чихав. Олон юм бодож сандарч мэгдсэндээ тэр байх. Тэр өрөөнөөс л бушуухан гармаар санагдаж бай­лаа. Гэхдээ “Ливерпуль”-ийнхэн маань тойроод сууж байгаа боло­хоор байдал арай дээрджээ. Миний урьд нь сонсож, уншиж байсанчлан шигшээгийн тоглогчид клуб, клу­бээ­рээ ялгаран суусан байв. Хоолны өрөөнд ч баг хоорондын өрсөл­дөөн ийнхүү тод харагддаг ажээ.

“Ливерпуль”-ийн залуус намайг дагуулан ширээ ширээнд очин, шигшээгийн бусад тоглогчдод танилцууллаа. Дэвид Симэн дээр очоод “Дэвид, энэ бол Стиви”, Сол Кэмпбеллд хандан “Сол, Стивитэй танилц” хэмээсээр явав. Хөлбөмбө­гийн түүхэнд нэрээ мөнхөлсөн Английн шигшээгийн аугаа тоглог­чидтой ийнхүү гар барьж, мэнд мэдэлцэн яваадаа хөл газар хүрэх­гүй баярлаж байлаа. Сандарч тэвд­сэндээ тоглосноос дутуугүй хөлс гарчээ. Хамгийн сүүлд “Манчестер Юнайтед”-ынхны ширээн дээр очлоо. Фил Невилл, Дэвид Бекхэм, Энди Коул, Пол Скоулз нар намайг хараад инээмсэглэн угтав. Яг энэ мөчид хамаг биеэр цахилгаан гүйх шиг боллоо. Тэд бол миний дайсан гэж тооцдог хүмүүс билээ. Би “Ли­верпуль”-ийн тоглогч, тэд бол “Юнайтед”-ынх. Бид талбай дээр бие бие рүүгээ хэзээ ч аятайхан харц чулуудаж байсангүй. Энэ хоёр багийн тоглолтод жинхэнэ гал гар­даг билээ. Би Хюитон дүүрэгт “Ман­честер Юнайтед” баг, тэдний хөг­жөөн дэмжигчид, дасгалжуулагч, онцлох тэмдэг, нэрийн барааны дэлгүүр гээд “Олд Траффорд”-той холбоотой бүхнийг үзэн ядаж, үл зөвшөөрөх үзлээр хүмүүжсэн юм. Бараг 20 жил миний дотор битүү бугшсан “Ман Ю”-г үзэн ядах энэ үзэл тэр өдөр Бернхэм Бичст гэ­нэт­хэн дүрэлзэв. Бекхэм, Скоулз нар­тай гар барихдаа “Нүүрэн дээ­рээ инээж байгаа ч та нар цаанаа надад дургүй л байгаа даа. Би ч ял­гаагүй та нарыг үзэн яддаг” хэ­мээн бодож байв. Гэвч тэд миний бод­сон шиг хүмүүс биш юм билээ. Шигшээ багт анх дуудагдсан надтай алхам бүртээ элэгсгээр хандан, заавар зөвлөгөө өгч байлаа. “Юнайтед”-ынхан надтай үүнээс илүү сайхан харьцана гэж юу байх вэ. Энэ үед чухам яагаад бидний хооронд ийм удаан хугацааны өс хонзон үргэлжилсэн юм бол гэсэн бодол төрж билээ.

Бернхэмд ирэхийн өмнө найз Богготойгоо “Юнайтед”-ын тоглог­чид­той нүүр тулаад хэрхэхээ ярил­цаж байв. “Тэд намайг өдөх нь гар­цаагүй. Жийж унагах, өшиглөх бол энүүхэнд биз. Манчестерчууд скоуз­чуудад дургүй нь тодорхой. Тий­мээс би тэдэнд хариуг нь жин­тэй барина” хэмээж байлаа. Скоулз, Бекхэм гээд “Юнайтед”-ын залуу­сыг хэрхэн чадахаа дотроо тоо­цоол­но. Гэвч тэдний чин сэтгэлээ­сээ найрсаг хандаж буй байдал тэр даруй энэ буруу ойлголт, төсөөл­лийг үлдэн хөөсөн.

Бишамд очсоныхоо маргааш нь анхны бэлтгэлдээ гарлаа. Энд тэнд ямар нэгэн отолт хүлээж байх вий хэмээн болгоомжлон алхав. Энд “Ливерпуль”-”Юнайтед”-ын өр­сөлдөөн болох нь дамжиггүй гэж бодож байв. Гэвч тэгсэнгүй. “Юнай­тед”-ын залуус нөгөө л найрсаг зангаараа мэндэлж байна. Тэр орой би Богго руу залгаж энэ тухай ярьсан. “Бекс, Скоулзи нар үнэхээр гайхалтай залуус юм аа” гэхэд минь Богго гайхан дуу алдаж байж билээ.

Гари Невиллтэй “Юнайтед”-”Ли­верпуль”-ийн хоорондох мөн­хийн өрсөлдөөний талаар ярилцаж үзлээ. Тэгэхэд Гари миний урмыг бодсон уу, “Ливерпуль”-ийн хөг­жөөн дэмжигчдийг магтсан. Үнэн­дээ миний хэлсэн үгийг гуйвуулсан хэрэг. Тэрбээр “Би Ливерпулийнх­ныг үзэн яддаг тийм орчинд өссөн” гэв. Үүнтэй адилаар “Ливерпуль”-ийн хөгжөөн дэмжигчид манчес­те­руу­дыг хүлээн зөвшөөрдөггүй юм. Сонин хэвлэлүүдэд ч үүнийг ил тод бичдэг. Гари үүнийг ойлгуулах гэж дээрх үгийг надад хэлсэн эсэхийг мэдэхгүй юм. Ямартай ч тэр скоуз хүнтэй нүүр тулан ярилцаж сууна.

“Юнайтед”-ынхан гээд Киганы удирдлагад тоглодог бүх хүн над­тай эелдэг харилцаж байлаа. Хэдий тийм ч Аргентинтай хийх нөхөрсөг тоглолтод бүрэлдэхүүнд багтан тал­байд гарахын төлөө өрсөлдөөнд намайг оролцуулж байв. Тэд шинэ тоглогч намайг үнэлжээ. Бэлтгэ­лийн дараа хоолонд ороод өрөөн­дөө очин зурагт үзэн хэвтэв. Арав орчим минутын дараа хэн нэгэн ма­­най өрөөний хаалгыг тогшив. “Ар­­сенал”-ын төвийн хагас хамгаа­лагч Мартин Кеоун зогсож байлаа. Мартин “Би чиний хажуугийн өрөөнд байгаа шүү. Чамайг “Ливер­пуль”-ийнхэнтэйгээ нийлэхийг бод­­но гэдгийг мэдэж байна. Гэхдээ уйдвал зэргэлдээ өрөөндөө очоо­рой” гэв. Премьер лигт түрүүлж, том тэмцээнүүдэд оролцож үзсэн Английн шилдэг хөлбөмбөгчдийн нэг энэ хүн шинэ тоглогчид хэрхэн хандахаа мэддэг ажээ. Би шууд л түүний саналыг хүлээн авсан. Ми­ний уулзаж байсан хүмүүсээс хам­гийн хөгжилтэй нь гарцаагүй Мартин юм.

1-АНУ-ын Колорадо-Спрингс дэх олимпийн бэлтгэлийн төвтэй ижил Английн спортын олон төрлийн шигшээ багийн нэгдсэн цугларалт хийдэг газар

Киган орой чөлөөт цагаа хүссэ­нээ­рээ өнгөрүүлэх зөвшөөрлийг би­­дэнд олголоо. Мартин над дээр ирээд “Лондонгоор хэдэн цаг явж, ганц нэг дэлгүүрээр орох уу?” хэ­мээв. Манай “Ливерпуль”-ийн за­луус зочид буудалдаа үлдэж, бичлэг үз­нэ гэсэн ч би Мартины саналыг илүүд үзэж, багахан мөнгө хармаа­лан гарлаа. Тэр надад яагаад ийм са­нал тавьсан юм бол? Ган­цаар­даж, уйд­сан юм болов уу? Эс­вэл дөнгөж ир­сэн намайг өрөвдсөн байх. Юу­тай ч Английн шигшээгийн төвийн ха­гас хамгаалагчаар тогло­дог Мар­тин Кеоунтай Лондонгоор явж бай­гаа­даа би туйлын баяртай байв. Тэр үргэлж л хөгжилтэй зүйл ярьж, би зогсолтгүй инээсээр явлаа. Хэн­тэй ч хэл амаа ололцож чаддаг гай­хал­тай залуу юм аа, тэр. Тийм ч уч­раас шигшээгийн бүх л хүн түүн­тэй хамт байх дуртай юм би­лээ. Нэг удаа бэлтгэлийн талбай руу явахаар автобусанд суухад тог­логч­дын нэг нь надад “Хэрэв Мар­тин ямар нэг зүйлд анхаарлаа төв­лө­рүүлэд ухаанаа алдчихвал зайгаа аваарай. Хэдий тэр хөгжилтэй ч бас болгоомж­лохгүй бол болохгүй хүн” хэ­­мээн анхаа­рууллаа. Мартин бэлт­гэл­дээ ДАШТ-ий шувтаргын тоглол­тын сүүлчийн минут мэт хандан, маш эрчимтэй хийдэг аж. Бишам дахь нэ­гэн удаагийн бэлтгэл дээр тэр на­майг нэлээн хэдэн удаа тов­руу­гаа­раа “тамгалж” орхив. Тоглог­чид “Хөөе Мартин, чи шинэ хүнтэй зөө­лөн харьцаач” хэмээн хашгирц­гаана. Мартин зөөлөн, аядуу тогло­но гэдгийг мэддэггүй нэгэн байсан юм. Тэр өдөр бүхний бэлтгэлийг онц­­гойлон эрчтэй хийдэг. Урт тов­руу­тай улаан “Puma”-гаараа бус­дад ямар нэг хор хөнөөл уч­руулчих вий гэ­хээс огтхон ч үл айна. Нэг удаа Мар­тин, Майкл Оуэн хоё­рын дунд жин­хэнэ гал гарсан тэмцэл өрнө­сөн. Шилдэг төвийн хагас хамгаа­лагч гайхалтай авъяас­лаг довтлог­чийн эсрэг сонгодог тулаан. Тэд хоёр талаас нисэн ирж, яг л шивээс­чин шиг бие биенийхээ хөлд том мөр үлдээж байв. Тэдний хайр найр­гүй мөргөлдөх нь дэргэдээс харах бусад тоглогчдод бол таа­ламж­тай байсан. Ёстой л тоосоо гөвөл­цөнө гэдэг нь боллоо.

Би тэр долоо хоногт Бишамд ир­сэн цорын ганц шинэ тоглогч нь биш байлаа. “Лидс Юнайтед”-д тун даж­гүй тоглолтыг үзүүлж буй залуу­хан төвийн хагас хамгаалагч Жона­тан Вудгейтийг Киган мөн дууджээ. Вуд­гейт Бишам руу ирэх замдаа мөн л миний адилаар сандарч, айж яв­сан гэдэг. Бидний хэн хэн нь өөрс­дийн шүтээн болсон тоглог­чид­­той­гоо бэлтгэлийн тал­байд гар­сан хойноо л Киганы шиг­шээ багт дуудсанд нь итгэсэн. Би­шам руу автобусаар явж байхад Ки­ган бид­нийг бусад тоглогчдод маг­тан ярина. Миний тухай ярьж эхлэ­хэд нь манай “Ливерпуль”-ийн за­луус “Наад­хаа яаж тоглохыг нь харж байж бол л доо. Бид түүнтэй өдөр бол­гон бэлтгэл хийдэг шүү дээ” хэ­мээн яриаг нь тасалж байв. Бид­нийг Бишамд хүрэхэд Киган Вуд­гейт бид хоёрт багийнхаа хамгийн шил­дэг тоглогчидтой харилцаж бай­гаа мэт ярьсаар. Бидний хувьд ич­мээр санагдаж байв. Бэлтгэлийн талбайд очоод Бекхэм, Ширер нартай бөмбөг газар буулгахгүй ха­рилцаж байгаад хэвлэлийнхэн ирж, бичлэг хийж буйг анзаарав. Өөр дээр ирэх бөмбөгийг өшиглө­хийн зэ­рэгцээ камер хаана байгааг сэм­хэн харж, биднийг хальсандаа буул­гаж буй эсэхийг нягтална. Тэдний ду­ранд нь өртчихсөн гэсэн хүсэл их байлаа. Кеоуныг бөмбөг эзэм­ших дасгал хийж эхлэхэд бүгд түү­нийг дагав. Энэ үед би “Одоо л “Ли­верпуль” болон “Юнайтед”-ынхны хоо­ронд жинхэнэ өрсөл­дөөн гарах байх даа” хэмээн бод­сон ч тоглог­чид хэн нэгнийг үл онц­лон, бүгд той­рон тоглох аж. Аргентин гэсэн хү­чир­хэг багийн эсрэг хийх нөхөр­сөг тоглолтын өмнө хүн болгон л өөрийгөө харуулахыг хичээж байв.

Энэ бэлтгэл дэндүү өндөр хэм­нэл­тэй болж байлаа. “Ливерпуль”-ийн­­хээс хамаагүй хурдан юм. Би яаж ч хичээгээд хэний ч энд хүрэх­гүй байв. “Бөмбөгөө сайн хар, хөл­дөө тогтоо” хэмээн өөртөө хэлж тайвш­­рахыг хичээнэ. Нэг удаа хэн нэ­­­гэн тоглогчид тулж очоод хуу­раад гарч явахыг харсан Киган энэ үйлд­­лийг шагшин магтав. Тэр “Хөөх, та нар түүний юу хийснийг ха­рав уу? Тэр тун удахгүй та нарын бай­­рыг эзлэх нь байна шүү, хичээ­гээрэй” хэмээн хүн бүхэнд сонсог­до­­хоор чанга хэлсэн. Үнэндээ иймэр­­хүү үйлдлийг тоглогч болгон л хийж байлаа. Миний хийсэн хуу­рал­тад онцлох зүйл байгаагүй ба ур чадвараар гэхээсээ аз таараад хийс­­нийг дурдъя. Гэхдээ яах вэ, даж­­гүй шүү. Миний өнөөг хүртэл хуримтлуулсан туршлага, эзэмшсэн ур чадвар шигшээ багийн тоглог­чид­­той харьцуулшгүй ажээ. На­майг бөмбөг алдах юм уу булаалгах бол­­гонд “Наадхаа олигтойхон аваад явчихаж чадахгүй байна уу” гэх дуу сонсогдоно.

Бэлтгэлийн дараа гэр лүүгээ зал­галаа. “Аав аа, би шигшээ багийн түвшинд хүрэх болоогүй юм байна аа” гэхэд аав “Хүү минь, шантралгүй хи­чээ. Чи чадна” хэмээв. “Надад шиг­шээ багт тоглох боломж байх­гүй гэдгийг ойлголоо. Тэдний хий­сэн үйл хөдлөл бүр нь өөр юм. Шиг­шээд үнэхээр шилдгүүд цугла­даг юм байна. Би бол тэдний дэр­гэд зүгээр л сонирхогч. Гэхдээ на­дад энд байх сайхан байна, дараа­гийн бэлтгэлийг тэсч ядан хүлээж бай­на” хэмээн би үргэлжлүүлэн ярилаа.

Аавдаа хэлсэн зүйл бүгд үнэн. Хэ­дий би өөрийгөө голсон ч энд байх хугацаандаа энэ шилдэг тог­логч­дын хийж байгаа зүйлийг бага ч болов сурахыг хичээж байв. Бэлт­гэл бүрээс өөртөө ямар нэг юм үл­дээ­хийг эрмэлзэнэ. Дараагийн өд­рийн бэлтгэл бүр ч сонирхолтой бо­лов. Тэр өдөр хөндлөн дамжуу­лалт өгч хаалганд цохих дамжуу­лалт-гүйцэтгэл гэсэн бэлтгэл хийсэн ба тэгэхэд би нүдэндээ итгэмгүй олон зүйлийг харсан. Ширерийн бөм­бөгт хүрч байгаа нь үнэхээр гай­халтай. Тэр ирсэн бөмбөг болго­ныг шахам хаалгачид барих ямар ч бо­ломж олголгүй дээд буланд цо­хих юм. Цохилт, гоол. Ер нь бүгд л ийн­хүү ур чадвараараа гайхуулж байв. Мөн Бекхэмийн довтлогч­дын яг хөлд нь өгөх дамжуулалтыг би­шир­лээ. Гайхсандаа Майклд “Тэр дам­жуулалтаа яаж ингэж өгч чадаж бай­на аа?” хэмээн хэлж билээ. Ми­ний цохих ээлж боллоо. Хаалга руу гүйж явахдаа Бекхэмийн өгсөн дам­жуулалтыг хараад бөмбөгт хө­лөө хүргэхээсээ өмнө энэ гоол бол­но гэдгийг мэдэрсэн. Үнэхээр би­шир­­мээр юм аа, маш нарийн өгч бай­на шүү. Бекхэмийн дамжуулал­тууд яг хэрэгтэй газартаа очиж байв. Ийм дамжуулалтыг аваад ал­даж цохивол ч… Бэлтгэлийн дараа хоёр хуваагдан тоглолоо. Бекхэм энэ удаа ч гайхамшгаа үргэлжлүүлсээр. Тэр энэ өдрийн бэлтгэлийн шилдэг нь байлаа.

Нэлээн хэдэн долоо хоногийн өм­нө “Мелвүд”-д Майклтай ярил­цаж суухад тэр надад “Чи Бишамд очоод Пол Скоулзыг сайн хараа­рай. Тэр маш сайн тоглогч” гэж хэл­сэн. Тэгэхэд нь би “Би Скоулзын тог­ло­хыг зөндөө харсан. Түүний сайн тоглогч гэдгийг мэднэ шүү дээ” гэхэд Майкл хариуд нь зүгээр л инээмсэглэж билээ. Бишамд оч­сон хойноо нэг өдрийн бэлтгэл дээр Майклын чухам юу гэснийг нь ойлгосон. Скоулз авъяаслаг, хурд­тай, хүчтэй тоглогч төдийгүй маш ухаалаг юм. Тэр гоол оруула­хад бүх л үүргийг гүйцэтгэх аж. Дам­жуу­лалт өгнө, эвтэйхэн хатга­чих­на, бөмбөгийг газар буулгалгүй маш хүчтэй цохино, мөн хамгаалаг­чид тогтоож барихад хэцүү хурдан, ог­цом хөдөлнө. Би Майклд “Үнэ­хээр авъяаслаг тоглогч юм аа. Яаж түүн шиг болно доо” хэмээн хэлсэн. “Манчестер Юнайтед”-ын тоглог­чид ур чадвараар хэнийг ч дагуула­хаар­гүй юм аа. Тангараглая, би тэд­нийг үнэхээр биширсэн. Киган на­дад хандан “Залуу минь, “Ман Ю”-гийн тоглогчдыг сайн хараарай. Тэд­нээс сурах юм их бий шүү” хэ­мээв. Ширер тэргүүтэй шилдэг тог­лог­чид Бишамд оволзож байв. Гэх­дээ тэдний дундаас Бекхэм, Скоулз нар онцгой байлаа.

Бэлтгэл дуусаад Бернхэм рүү бу­цахдаа Бишамд очин дараагийн бэлт­гэл хийх мөчийг цаг, минут тоо­лон хүлээдэг байлаа. Хэдэн бэлтгэ­лийн дараа нуруугаар бага зэрэг хат­гах мэт мэдрэмж төрдөг болов. Берн­хэм рүү автобусаар явж бай­хад хүрсэн газар болгон хөндүүр­лэж, нуруу нугарахгүй хөшсөн мэт са­наг­даж байв. Хэрэв Ливерпульдээ бай­сан бол хэн нэг илээч дээр очоод энэ бүх зовиураа хэлэх бай­сан биз. Гэвч энэ удаа бол шигшээ­гийн эмнэлгийн албаныханд хандан “Миний нуруу юунаас болж өвдөөд бай­на?” гэж асууж зүрхлэхгүй бай­сан юм. Английн шигшээгийн ерөн­хий эмч Гари Левин бол тусч, сайн за­луу. Гэхдээ би түүнд өөрт тулга­раад байгаа асуудлаа дэлгэсэнгүй. Ки­ганд ч гэсэн хэлэхгүй байсан нь дээр гэж үзлээ. Автобусанд ийн өв­дөлт­дөө шаналан явахдаа өөрий­гөө тайвшруулан “Өрөөндөө очоод өв­чин намдаах эм уучихъя” хэмээн бо­дов. Тэгээд хоёрыг уулаа. Бэлт­гэл дээр очоод дахиад нэгийг зал­ги­лаа. Тэр бэлтгэл дээр бие гайгүй бай­сан ч дараа нь зовиур улам нэ­мэгд­сэнийг анзаарав. Тэгээд аав руу зал­ган яах ёстойгоо асуув. Аав “Тэ­дэн дээр очоод өөрийн нөхцөл байд­лаа нэгд нэгэнгүй хэл” гэхэд нь би “Чадахгүй ээ, хэрэв тэгвэл тэд намайг гэрт минь буцаачихна шүү дээ” гэж эсэргүүцлээ.

Би өрөөндөө хэсэг уйлж суув. Тэ­гээд эмч дээр очихоор шийдлээ. Ле­винд үзүүлсний дараа тэр Кеви­нийг дуудаад миний биеийн байд­лыг танилцуулав. Киган “Стивен, чи ан­хааралтай сонс. Бид чамд анхаа­рал, халамж тавих ёстой. Хэрэв чи үр­гэлжлүүлж бэлтгэл хийвэл байдал бүр ч дордож магадгүй. Хэрэв ин­гэх аваас “Ливерпуль”, бидний харь­цаа хүндрэх болно. Юутай ч да­раагийн бэлтгэлийг өнжөөд эм­чид сайн үзүүл, бие чинь яг ямар бай­гааг бид мэдэх хэрэгтэй” хэмээ­лээ. Кевин эмнэлгийн өрөөнөөс га­раад Жерар Ульетэй ярьжээ. Жерар “Түүнийг буцаа” гэсэн байна.

Киган миний өрөөнд ирж над­тай ярилцав. Юутай ч шигшээ багт тог­лох мөрөөдөл минь биелэхээсээ өнгө­рөөгүй гэдгийг түүний яриа­наас ойлголоо. Тэр “Чамайг заавал бу­цаа гэж багийнхнаас чинь шаар­даж байна” гээд “Чи энэ өдрүүдэд сайн байсан шүү. Одоогийн энэ эр­чээ алдалгүй, улам хичээж бэлтгэ­лээ хийгээрэй. Би чамайг үргэлж харж байх болно. Дараагийн удаа шигшээ багийн үндсэн гишүүн болоод эргэж ирнэ гэдэгт чинь най­даж байгаа” хэмээв. Киганыг өрөө­нөөс гарангуут нулимс сад тавив. Ер­төн­цийн төгсгөл болсон мэт мэд­рэмж намайг эзэмдэж байлаа. Би “Энфильд”-д нурууны өвчин, сэт­гэлийн зовиуртай эргэн очиход тэр даруй эмнэлгийн бүрэн шин­жил­гээнд оруулсан. Миний нуруу үнэ­хээр хүнд бэртсэн байлаа. Одоо бол би бэлтгэлийн үеэр ямар нэг зо­виур мэдрэгдэх л юм бол шууд эм­чид ханддаг. Ямар нэг эрсдэлтэй ал­хам хийхийг хүсдэггүй юм. Ар­ген­тинтай хийх тоглолтыг өнжсөн­дөө сэтгэл санаагаар унаж байхад минь хэвлэлийнхэн гэмтлээс болоод ингэлээ хэмээн бичиж байв. Зарим нэг сонинд миний хөлбөмбөгчний замнал үүгээр дуусгавар болж байгаа байх гэж хүртэл бичсэн. Азаар тийм зүйл болоогүй билээ.

Өвчин зовиур арилж эдгэрэхэд би тоглолтдоо эргэн орохын тулд өө­рийгөө бэлтгэх болов. Английн шиг­шээд тоглох нь миний мөрөө­дөл хэвээр. “Евро-2000” ч эхлэх дөх­­сөн байв. Тэр улирлын 21 хүр­тэлх насныхны хамгийн том тоглолт гуравдугаар сарын 29-нд Барсело­над Югославын эсрэг болох байв. Энэ нь Европын залуучуудын АШТ-д шал­гарч оролцох эсэхээ шийдэх чу­хал тоглолт байсан. Английн шиг­шээ энэ тоглолтод заавал хожих ёс­той. Харин сонинуудад тэнцвэл их юм хэмээн бичнэ. U-21 нь томчуу­дын шигшээд орох дамжлага болох учир Уилкинсоны1 багт багтахыг бүгд л хичээцгээж байв. Би ч гэсэн хувьдаа Югославын эсрэг тоглолтод оролцохсон гэж хүсч байлаа. Хам­гийн хурдан дэвших боломж энэ болохоор би залуучуудын шиг­шээд дуудагдахыг тэсч ядан хүлээ­сэн. Киган тэр зун Голланд, Бельгид болох Европын АШТ-д оролцох багаа бүрдүүлэхийн тулд Барсело­над болох тэр тоглолтыг үзнэ хэмээн мэдэгдсэн нь залуучуудад урам өгч, хөгжөөсөн.

Хүссэнээр минь Уилкинсон на­майг багтаа сонголоо. Багийн бү­рэл­дэхүүн бичсэн жагсаалт ирэхэд “Энэ чинь залуучуудын баг мөн гэж үү” гэж өөрийн эрхгүй бодсон. Премьер лигийн маш олон тоглол­тод оролцож, хүмүүст танигдсан Рио Фердинанд, Жейми Каррагер нар багтсан байв. Энэ багт дуудагд­сан хүн бүр цаашид Киганы удирд­лагад тоглоно гэсэн бодолтой бай­сан нь дамжиггүй. Залуучуудын шиг­шээ багийнхан Испани руу ни­сэх­дээ энэ 90 минут “Евро-2000”-ын сонгон шалгаруулалтын нэг хэ­сэг нь гэсэн бодолтой явсан. Бар­селонагийн нэгэн зочид буудалд төвх­нөөд тоглолтын өмнөх сүүл­чийн бэлтгэлдээ орлоо. Энэ өдөр бүх тоглогч сайн байв. Оройн зоо­гоо барихаар ширээ тойрон суухад Ли Хедри, Киерон Дайер, Фрэнк Лам­пард, Рио Фердинанд нартай би зэрэгцжээ. Хэдий үеийнхэн минь боловч би тэдэнтэй ямар нэгэн юм ярихаас эмээж байв. Тэд бол шилдэг тоглогчид. Өөрийгөө тэ­дэнтэй харьцуулаад Академид дөн­гөж орсон хүүхэд мэт саналаа. “Ли­верпуль”-ийн үндсэн багт хэдэн удаа гарч, залуучуудын шигшээд ганц хоёр удаа тоглосноос өөр өн­дөр зэрэглэлийн тоглолтын турш­лага надад хомс байсан. Тиймээс өөр­төө “Амаа хамхиад зүгээр л яриаг нь сонсоод суу” гэж хэлж байв. “Вест Хэм”-ийн ихэмсэг за­луус Лампард, Фердинанд нарыг хара­хад сүрдмээр. Миний энэ бү­рэг, ичимхий байдал залуучуудын шиг­шээгийнхэн нэгдэж, уусахад саад болж байсан. Миний хувьд Кар­ра­гаас өөр хүнтэй бараг харилцахгүй. Ер нь нэг клубийнхэн энд тэнд бүлэг болон байдаг аж. Би бэлтгэлээ тараад шууд л өрөөндөө очихыг хүснэ.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам уур амьсгал дээрдэж, би элдэв бодлоо­соо салж эхэллээ. Хөвгүүдийн ярианд бага багаар оролцдог болж, гэмгүй шоглоом хийж байв. Анг­лийн шигшээд дуудагдсан гэсэн бо­дол, хүлээснээсээ саллаа. Би Люк­сем­бургийн эсрэг тоглоход гоол хийж, Польш, Данийг хожиход за­луу­чуудын шигшээд хүчин зүтгэсэн би­лээ. Гэхдээ энэ удаагийн Югос­лав­тай хийх тоглолт тэр бүгдээс өөр юм. Бүгд л энэ тухай ярьцгаана. Би үндсэн бүрэлдэхүүнд гарна гэ­дэг­тээ найдахгүй байлаа. Харин оройн хоолны дараа Уилкинсон тог­лолтын бүрэлдэхүүнийг зарла­хад би үнэхээр цочирдон гайхсан. Миний нэр гарааны 11 тоглогчийн дунд байв.

1-1999-2001 онд Английн залуучуудын шигшээ багийг удирдсан Ховард Уилкинсон

Оройн хоолны дараа Ховард надтай хэд гурван үг солилцож, маргааш болох тоглолтын талаар ярилцлаа. Тэр “Маргааш чиний хувьд маш чухал тоглолт болно. Чи­ний цаашдын амьдралд нө­лөөлөх эрх мэдэл бүхий олон хүн чамайг хэрхэн тоглохыг чинь харахаар ирнэ. Тиймээс чи үүнд хичээх хэ­рэгтэй шүү. Киганы анхааралд өртсөн хөв­гүү­дийн нэг нь чамайг гэд­гийг би мэднэ. Урьд нь ч гэсэн чамд санаа тавьж байсан шүү дээ. “Евро-2000”-д өрсөлдөх, шигшээ багт баг­тах боломж байна шүү, бүү ал­даарай” хэмээв. Бельги, Голландад болох Европын АШТ-д орол­цох багийн бүрэл­дэ­хүүнд орох боломж байгаа гэсэн сай­хан мэдээ намайг хэм­жээлш­гүй ихээр баярлуул­лаа. Гэтэл Уилкинсон үгээ дуус­гаа­гүй байв. Тэрбээр “Гэхдээ мар­гааш л сайн тог­лоод хангалттай гэж бо­дож бо­лохгүй шүү. Премьер ли­гийн дараа, дараагийн тоглол­туудад ямар байхыг чинь Кевин Киган болон шигшээ­гийн скаутууд байнга харж, анзаарч байх болно. Тэгэхээр алхаа, гишгээ бүрээ цэнэх хэ­рэгтэй байх нь шүү. За тэгээд чиний өөрийн чинь хичээл зүтгэл мэдэх хэрэг дээ” хэ­мээн үргэлжлүүлэн хэлэв.

Өрөөндөө буцаж очоод орон дээр хэвтэн миний өмнө ирсэн энэ том шалгуу­рыг хэрхэн давах тухайгаа тө­сөө­лөн бодлоо. Гар утас жин­гэ­нэн дуугарав. Аав маань ярьж байна. Тэрбээр миний тоглолтод амжилт хүсэхийн зэ­рэгцээ гарч ирж буй болом­жийг алдаж болохгүй гэдгийг санууллаа. “Аав аа, би маргааш үндсэн бүрэлдэхүүнд гарах болно” гэхэд “За тэгвэл Стивен, орох газрын чинь үү­дийг улам бүр том дэлгээд өгч байгаа юм байна шүү дээ” хэ­мээлээ. Энэ нь надад сэрэмж­лүүлэг мэт сонсогдож байв. Энэ зүгээр нэг тоглолт биш, цаана нь гарах үр дүн маш чухал байлаа. “Sky” суваг шууд дамжуулах нь дамжиг­гүй. Киган тоглолт үзээд өөрт хэ­рэг­тэй тоглогчдоо онцолж тэм­дэглэн авах болно. Би түү­ний анхаарлыг татаж чадах болов уу? Тэгээд аавынхаа “Шилдэг тоглогчид өөрсдийн ши­нэ түүхийг бичих чухал тог­лолтод оролцохоор ир­сэн” гэс­нийг санав. Би энэ тог­лолтыг өөрийн болгохыг хүсч байлаа. Энэ тухай бодон инээм­сэглэн хэвтэв. Цэнгэл­дэхэд очих тэр мөчийг тэсч ядан хүлээнэ.

Санасныг бодоход цаг хурдан өнгөрч, тоглолт болох мөч ирлээ. “Камп Ноу”-гийн зэр­гэлдээ орших “Барсело­на”-гийн хоёрдугаар багийн талбайд тоглолт болох ажээ. Уилкинсон 3-5-2 системээр маш сайн багийг талбайд гар­гасан ба хаалган дээр Ричард Райт зогсож байсан юм. Ту­хайн үед Райт “Ипсвич Таун”-д тун гайхалтай тоглож бай­сан бөгөөд хүн болгоны ам­наас түүнийг магтсан үг гардаг байв. Тэр бол шинээр гарч ирж буй залуу хаалгачдын хам­гийн шилдэг нь байсан. Хүн болгон л түүнийг Дэвид Си­мэнийг залгамжлан Анг­лийн шигшээгийн хаалгыг олон жил манах байх гэцгээнэ. Намайг анх залуучуудын шиг­шээгийн цугларалтад гарахад Карра Райтыг магтан ярьж байж билээ. Гайхалтай мэд­рэмж, ур чадвартай, ямар ч цо­хилтыг хааж чадна гээд л. Тэр ийнхүү ярианы сэдэв болж, олны анхаарлын төвд яв­сан ч хөлбөмбөгчний зам­нал нь тэр хэрээр сайн яваагүй нь харамсалтай.

Хувцас солих өрөөнд ор­чин тойрноо сэм тойруулан харахад хэн ч атаархам авь­яаслаг тоглогчид бүхий баг бүрд­сэн нь илт. Олон танигд­сан шилдэг хамгаалагч Карра, Рио нар тулаандаа бэлтгэн шил­­бэний хамгаалалтаа зүүц­гээнэ. Цаад буланд тоглолт эх­лэхийг тэсч ядан хүлээх Кие­рон Дайер дороо бөмбөг өшиг­лөн суух нь харагдана. Бэлтгэл дээр тэр маш сайн бай­сан юм. Миний тоглох ха­гас хамгаалагчийн байрлалд Лам­пард, Ли Хендри нар мөр зэ­рэгцэн зогсох болно. Бид бүгд Лампардыг ямар сайн тог­логч вэ гэдгийг мэднэ. Тэр­бээр тухайн үед “Вест Хэм”-д гялалзаж байсан билээ. Ха­рин Хендригийн хувьд тэр үе­дээ шинээр гарч ирж буй ха­гас хамгаалагчдаас хамгийн шил­дэгт нь тооцогдож бай­сан. Тэр бэлтгэлд хамгийн хө­дөл­мөрч, уйгагүй нь байлаа. Өмнө талд хурдаараа гайхуу­лах Энди Кэмпбелл тоглох болно. Би түүнийг хамаагүй өн­дөр түвшинд тоглож, дээд зэ­рэглэлд өр­сөлдөж явах ёс­той байсан гэж боддог юм. Ха­рамсалтай нь тэр “Мидлс­бро”-д өөрийн нөөц болол­цоо­­гоо харуулж ча­дахгүй бай­саар дундаж зэрэглэлийн багууд руу явсан. Түүнчлэн Югославын хөгжөөн дэмжиг­чид арьсны өнгөөр нь гооч­ло­ход биеэ барьж чадал­гүй тог­лолтоос хөөгдсөн Эмиль Хес­ки манайд байлаа. Тэрхүү усан тэнэгүүд, сар­магчин­гуу­дын хийсэн үйлдэл харин ч бид­нийг өдөөж, өөрс­дийнх нь багт илүү хүнд цохилтыг өг­сөн билээ. Уг тог­лолтод ма­найх 3:0-ээр хож­сон ба би тун дажгүй тоглов. Сүүлд аав “Sky”-д тайлбарлагч хийсэн Рэй Уилкинс намайг маш их магтсан гэж хэлсэн. Уилкинс 1970-80-аад онд Анг­лийн шигшээд хагас хам­гаа­лагчаар тог­лож байсан юм. Сонин, хэв­лэлийнхэн ч миний талаар чи­хэнд чимэгтэй мэ­дээл­лүү­дийг гаргаж байлаа. Тэр тог­лол­тоос хойш миний хөл­бөм­бөгчний замнал тун хур­дан өөрчлөгдөх болж би­лээ. Киган намайг урьд урь­дын­хаас илүү анхаарах болов. Тавду­гаар сарын дундуур нэг өдөр аав­тайгаа Ливерпулийн тө­вөөр алхаж явлаа. Энэ үед гар ут­санд маань нууцлагдсан дугаа­раас дуудлага ирлээ. Утсаа авахад “Стивен үү? Ке­вин Киган байнаа” гэх сонсог­дов. Бурхан минь, итгэмээр­гүй юм аа. “Тийм байна” гэхэд “Чамд сайхан мэдээ дуулгая. Ча­майг шигшээ багт дуудаж байна” хэмээлээ. Энэ үед гэ­нэтхэн найзуудын маань нэг на­даар даажигнаж байна уу гэх бодол төрөв. Хамгийн тү­рүүнд сэжиглэсэн хүн нь мэ­дээж Богго. Утасны цаадах хүн үргэлжлүүлэн ярьсаар байв. Бурхан минь, энэ Киган биш бол яана? Гэхдээ ярианы өнгө, аялга нь мөн л юм шиг бай­на даа. Би хариуд нь юу гэж хэлэх ёстой вэ?

“Чамайг Украинтай хийх тог­лолтод оролцуулахыг хүсч бай­на” гэх нь сонсогдов. Ми­ний хувьд шигшээ багт дуу­дагдах нь боломжгүй зүйл биш билээ. “Ливерпуль”-дээ гайгүй тоглолтыг үзүүлж бай­на. Кевинтэй хамгийн сүүлд уулзахад “Шигшээд орох цаг удахгүй ирнэ гэдэгт найдаж байна” гэж хэлснийг нь ч са­нав. Тэгээд энэ хар сэжгийг нэг тийш нь болгож, үнэн мө­нийг олохоор шийдлээ. Аав на­дад юу тохиолдсон юм бол гэж гайхаж буй нь харцнаас нь илт харагдана. Түүнээс хэ­дэн алхам холдлоо. Хэрэв энэ тоглоом наргиан байсан бол ич­гүүртэй явдлыг аавдаа мэдэгдэхгүй гэж бодсон юм.

Хоёр минут орчим ярилц­саны дараа Киган мөн байна гэдэгт нь итгэж эхлэв. Энэ яавч доог тохуу хийсэн хэрэг байж таарахгүй. Энэ залуу шиг­шээ багийн бүрэлдэхүүн, Хөл­бөмбөгийн холбооны та­лаар дэндүү ихийг мэдэж байна. Тэгэхээр энэ Кевин л байж таараа. Утасны цаадах хүн “За Бишамд уулзацгаая” хэмээгээд тасаллаа. Би шиг­шээгийн дасгалжуулагч над руу залгасан гэдэгт 100 хувь ит­гэхгүй хэвээр байв. Харин хэдэн цагийн дараа хэн нэгэн “Мелвүд”-ээс над руу залгаж дээрх яриаг батлан, Хөлбөм­бөгийн холбооноос факс ирс­нийг хэллээ. Үүнийг хүртэл би найзуудынхаа нэгнээс дууд­лага ирэн утасны цаанаас доог­той инээхийг нь хүлээж байлаа. “Ха ха, энэ наргиан бай­сан юм. Итгэчихсэн үү?” гээд л. Маргааш нь шигшээ ба­гийн зохицуулагч Мишель Фар­рераас цугларалт, бэлт­гэлийн нарийвчилсан төлөв­лөгөө зааврыг хүлээн авав. Киган ч шигшээ багийн бүрэл­дэхүүнээ албан ёсоор зар­лалаа. Тэрхүү дуудлага миний бодсон шиг хэн нэгний тог­лоом наргиан байсангүй, жин­хэнэ шигшээгийн дууд­лага байжээ.

Сонинуудаар тавдугаар сарын 31-нд Украинтай хийх тоглолтод намайг үндсэн бү­рэл­дэхүүнд гарч магадгүй гэ­сэн таамаг бичигдэх болов. Аав “Үүнийг битгий тоо. Со­нины мэдээнд итгэх хэрэггүй. Зү­гээр л бэлтгэл дээр яах ёс­тойгоо л хий” хэ­мээн надад ан­­хааруулна. Тэр­хүү тоглолт болохоос хоёр хоногийн өм­нө даваа гаригт Киган намайг Бишамд дууд­лаа. Тэр өдөр бид тактикийн бэлтгэл хийж, довтолгооны хувилбаруудыг давтсан. Киган “Чи гурав дахид ийм юм хийж болохгүй, ингэх хэрэгтэй” гэх­­чилэн заавар өгнө. Түүний энэ үг на­майг гайхашруулж бай­лаа. Түү­ний үгнээс би тог­лолтод гарч магадгүй нь гэсэн ханд­лагыг мэдэрсэн. Сонссон бү­хэн­дээ итгэхэд бэрх байв. Би Английн шигшээгийн үнд­сэн бү­рэлдэхүүнд гарах гэж үү? Ингээд бодохоор биелэх бо­ломж тун бага мэт харагдана.

Бернхэмд өрөөндөө орон­гуутаа аав руугаа залга­лаа. “Аав аа, би Английн шиг­шээ­гийн төлөө тоглож магад­гүй нь байна шүү. Дасгалжуу­лагч надад лхагва гаригт на­майг хэрхэн тоглохыг хармаар байна гэсэн” гэлээ. Аав үүнд маш их баярласан ч “Хүү минь, дасгалжуулагчийн үгийг тэгж их ноцтой хүлээж авах хэрэггүй шүү. Киган зүгээр л чиний урам зоригийг сэргээх гэж ингэж хэлсэн байж болно шүү” хэмээв.

Дараагийн өдөр бэлтгэл дээр байдгаараа хичээлээ. Өглөө нь бид Бернхэмд бяцхан баяр тэмдэглэсэн. Энэ өдөр миний төрсөн өдөр тохиож, би 20 нас хүрсэн юм. Шиг­шээгийн залуус баяр хүр­гэн, элэгсэн дотно хандацгаа­на. Өдөр ийнхүү аятайхан эх­лэв. Бернхэмийн тогооч на­дад зориулан бялуу хийжээ. Би түүнээс бялууг аваад дээрх лааг нь үлээхэд намайг тойрон зогссон шигшээгийнхэн “Үг хэл” хэмээн шуугилдав. Би ич­сэн­­дээ час улаан болоод суу­далдаа хурд­ан эргэн оч­сон. Бяцхан баяр маань тун сай­хан болж өнгөрлөө. Тэн­дээс бид шууд Бишам руу явсан юм.

Автобусанд суух үедээ өрөө­гөө түгжсэн эсэхдээ эр­гэлзсэнээ шууд явлаа. Шиг­шээгийн бэлтгэлийн үеэр өө­рийн зочид буудалдаа байр­ладаг болохоор хэн нэгэн хулгай хийчихвий гэж санаа зоволтгүй байдаг. Тэр өдөр бэлтгэлээс буцаж ирээд өрөөн­дөө ороод ухаан алдах шахав. Хэдэн арван хүүхэд төр­сөн өдрийн галзуу үдэш­лэг хийвэл л тийм болохоор орвонгоороо эргэсэн байв. Толь, ор, ширээ гээд л энд тэнд­гүй оо нялсан байлаа. Ханан дээр “Чиний зөөлөн өг­зөг хорвоод мэндэлсний бая­рын мэнд хүргэе” хэмээн оо­гоор бичжээ. Үүнийг уншаад Робби Фаулер, Майкл Оуэн нар л ингэж дүрсгүйтсэн байх гэж бодов. Цүнх маань бас байсангүй. Чөтгөр аваг, ямар аймаар болгоо вэ. Ванны өрөөнд ороход хоосон цүнх ша­лан дээр хэвтэж, харин дотор нь байсан хувцаснуу­дыг бүгдийг нь онгоцонд хийн цорго нээн орхисон ха­раг­дав. Онгоцонд ус дүүрэн халих шахаж байлаа. Уур хүрч, цус маань буцлах мэт болж байв. Болсон энэ явдалд итгэж ядан нойтон хувцаснуу­даа онгоцноос гаргалаа. Бүг­дээрээ шинэ, үнэтэй хувцас юмсан. Шигшээ багт ирээд даж­гүй харагдахын тулд бэлт­гэлийн хувцас, цамц, өмд, до­туур хувцас гээд бүгдийг нь шинээр худалдан авсан билээ. Гэтэл өмсөж ч амжаагүй бай­сан тэр бүхэн маань шал ной­тон болчихоод байж бай­даг. “Тэнэг амьтан, яах гэж өрөө­гөө онгорхой орхиж явав аа” гэж өөрийгөө хараан зүхэж байв. Ёстой хөгийн төрсөн өдөр. Энэ Фаулераас гарцаагүй.

Гэхдээ багийнхныхаа дүрсгүй загнаж, хэдэн арван “Колгейт”-оор өрөөг минь “чимэглэснийг” би Кевин Ки­ганд хэлж зүрхэлсэнгүй. Өрөөгөө өөрөө цэвэрлэхээс өөр сонголт надад байсангүй. Бэлтгэлийн хувцас, гутлаа цонх­ны ойролцоо тавив. Энэ хоёр хоногийн дараа гэртээ харихад л хатах байх. Тэгээд энд тэнд нялсан оог арчин, ванны өрөөний шалыг зүлгэв. Үдийн цайны цаг дөх­сөн тул байдгаараа яа­равчилж байлаа. Гэнэт бэлт­гэлээс өмсч ирсэн хувцаснаас өөр мөрөн дээр тохчих зүйл байхгүйгээ мэдэв. Бас гутал. Тэгээд шигшээгийн хувцас хариуцсан хүн рүү утасдлаа. Би түүнтэй урьд нь нэг, хоёр удаа л уулзаж байсан байх. Бага зэрэг бэргэсхийн “Ууч­лаа­рай, надад өмсөх юу ч бай­даггүй ээ. Та өрөөнд ирж нү­дээ­рээ харсан хойноо яагаад ийм байдалтай буйг минь ойлгох байх” хэмээн учирлан гуйв. Удалгүй тэр ирж “Umbro”-гийн хос сандаал өгөөд инээдээ барьж ядан хонгилоор алхан одлоо.

Өрөөгөө цэвэрлэж, хувц­саа янзалсаар үдийн цайндаа хоцрон орлоо. Уурандаа баг­тарч ядан, нөхдөдөө урам ху­га­ран хоолны өрөөнд очив. Тэгээд “Бусдад муугаа үзүүлэх хэрэггүй. Ердийнхөөрөө л байя” гэж өөртөө хэлэн алх­лаа. Хоолоо аваад алхаж явах­даа гэмтнийг хайн тойруулан харж байв. Гэвч Шерлок Холмст сэжигтэй хүн анзаа­рагд­сангүй. Бүгд л хоолоо идэж байгаад над руу харж толгой дохиод дахин өмнөө бай­гаа тавагтай зүйлд ан­хаарлаа хандуулах аж. Гэхдээ тэд бүгд дотроо намайг шоолон инээцгээж байгаа мэт санагдан дотроо уурлаж байлаа. Хөлстэй бэлтгэлийн хувцсаа солиогүй мөртлөө хоо­лондоо хоцорч ирсэн уч­рыг тэд мэдэж байгаа байх. Хэн ч надаас учир байдлыг лав­ласангүй. Хүн болгоны царайг ажиглан өө сэв хайж байлаа. Эдний хэн нэг нь энэ хэрэгт заавал холбоотой байж таараа. Харин тэр гэм­тэн нь ажлаа хийж сурсан бололтой өчүүхэн ч сэжиг, гогцоо гаргахгүй байна даа.

Фаулер л буруутан байх ёстой. Тэр үргэлж хэн нэгнийг чадаж явдаг билээ. Хэрвээ би бооцоо тавибал Фаулерыг энэ хэргийн гол хүнээр нэр­лэж, Макманаманыг хамсаатан нь байх ёстой гэж мөрийцөх байсан. Миний өрөөнд бол­сон явдлын тухай хэвлэ­лийнхэн мэдчихээд хамгийн түрүүнд мөн Фау­лерыг буруутан байж болох хүнээр нэрлэсэн. Харамсал­тай нь сонингууд дээр миний бэлт­гэлийн хувцсыг хайчилс­ныг нь л бичиж байлаа. Уул нь тэд миний өрөөг харсан бол ч. Нэгэнтээ Фаулер энэ хэргийг хийгээгүй гэдгээ охидынхоо нэрийг барин тангарагласан. Гэхдээ тухайн үед тэр ямар ч хүүхэдгүй байсан билээ. Би гарцаагүй Фаулер л миний өрөөг сүйтгэсэн гэдэгт итгэл­тэй хэвээр байгаа. Орвонгоо­роо эргэсэн өрөө минь түү­ний л бүтээл байх ёстой. Нэг өдөр тэр үүний­гээ ухамсарлаж ойлгоод хэргээ хүлээх байх аа.

Тэр орой бэлтгэл рүү явах автобусанд ороод урд хэсэгт нь зогсон “Миний өрөөг хэн сүйтгэснийг хэн нэгэн мэдэж байна уу?” гэж асуув. Манай багийнхан сонин унших юм уу, утсаар ярин миний хэлс­нийг сонсоогүй дүр үзүүлэн сууцгаана. Би Ширерийн хажууд очин суулаа. Түүнээс “Алан, чи энэ талаар ямар нэг юм мэдэх үү?” гэж асуухад тэр над руу тоомжиргүй харав. Түүний харцнаас бодлыг нь уншиж болохоор байлаа. Ши­рер “Амаа тат нусгай минь. Би чамд хэргийн эзнийг олж өгөх гээд явж байх уу. Усан тэнэг минь явж үз” гэх мэт санагдаж билээ. Тэр амнаасаа нэг ч үг унагаа­сангүй. Тэр на­майг үл ойшоон харсан хэвээр байлаа. Тэр энэ явдлын тухай гарцаагүй мэдэж байгаа. Тэгэхээр эд нар бүгдээрээ үүнд оролцжээ. Би Фаулерыг буланд шахаад үнэнийг хэ­лүүлмээр л байсан. Гэвч би тэгж чадахгүй. Би энэ багт дөн­гөж орсон хүн. Бараг хүү­хэлдэй л гэсэн үг. Одоог хүртэл би хэн миний өрөөг сүйдэлснийг мэдэхгүй л байна. Миний хувцаснуудыг дахиж ашиглахын аргагүй бол­госон учир буруутныг оло­хыг маш их хүсдэг. Хайр­тай бэлтгэлийн хувцсаа хо­гийн саванд хаях үнэхээр харамсалтай байсан. Би Фау­лерыг хэзээ ч уучлахгүй дээ.

Миний 20 насны төрсөн өдөр хэзээ ч мартагдашгүй болж өнгөрсөн. Бэлтгэлийн дараа Киган миний мөрийг алгадаад “Чи маргааш оройны тоглолтын талаар ямар бодолтой байна?” гэхэд нь “Хурдхан тоглолтын цаг болоосой гэж тэсч ядан хүлээж байна” хэмээлээ. Тэр миний нүд рүү эгцлэн хараад “Залуу минь чи үндсэн бүрэлдэхүүнд гарах болно” гэв. Би ухаан алдах шахав. Энэ бол миний хамгаас илүү сонсохыг хүсч мөрөөдөж байсан үг шүү дээ. Английн шигшээ багийн үндсэн бүрэлдэхүүнд тоглох цаг ирлээ гэж үү? “Баярлалаа дасгалжуулагч аа, би таны итгэлийг алдахгүй ээ”.

Киган хэвлэлийнхэнд мэдээлэл өгөхөөр явав. Тэр даруй намайг харах гэсэн сурвалжлагчид Бернхэмийн гадна талд шавлаа. Английн шигшээ багт тоглох шинэ хүүгийн талаарх мэдээлэл хэн бүхэнд сонин байсан нь мэдээж. Би тэдний хараа­наас мултарч чадсангүй. Олны анхааралд өртөх тусам айдас нэмэгдэж байв. Тэдэнтэй нүүр тулан, ярилцлага өгнө гэхэд зүрх амаар гарах гэж байгаа мэт санагдана. “Ливерпуль”-д сэтгүүлчидтэй цөөнгүй удаа уулзаж байсан л даа. Гэхдээ тэнд бол бид бие биеэ мэддэг болчихсон байдаг. Үндэсний хэмжээний сонины сурвалжлагч очлоо гэхэд тэд нэг хүнийг онцлолгүй, клубийн хэмжээнд ажлаа хийдэг юм. Харин Английн шигшээ багт орно гэдэг бүх зүйл нь өөр билээ. Бернхэм Биичсийн гадна талд хэвлэлийн том арми ажлаа хийхэд бэлэн болсон нь харагдана. Би зочид буудлын үүдний танхимд ороход тэнд сууж байсан шигшээгийн хэдэн залуу “Амжилт хүсье” хэмээн намайг сурвалжлагчид руу үдэв. Бурхан минь, сан­дарч тэвдэхээр гэдэс мушги­рах шиг санагдах юм. Би хэвлэлийнхний асар луу яг л цаазын тогтоол уншуулсан ял­тан шиг гэлдэрч байлаа. Ярилцлага өгнө гэдэг миний хийхээс айдаг зүйлийн нэг. Одоо хашир, туршлагатай тоглогчид тооцогдох болсон ч гэсэн сэтгүүлчдийн өмнө би 100 хувь сэтгэл амар байж чаддаггүй. Үнэндээ би нийт олонд хандаж юм хэлэх дур­гүй. Тэр үеийг эргээд санахад ичсэндээ түгдчин байж билээ.

Тэр өдөр миний хувьд Бернхэм яг л там мэт са­нагдаж байв. Хөлбөмбөгийн холбооны хэвлэлийн төлөө­лөгч Адриан Бевингтон над­тай уулзаад олон микрофон, дуран хараад сандрах хэрэг­гүй гэж зөвлөлөө. “Юу ярих вэ гэж санаа зоволтгүй. Тэд өөрсдөө чамайг аваад яв­чихна” хэмээн тэр хэлэв. Бур­хан минь, тэнд намайг хүлээж суусан сэтгүүлчдийг хараад нүдэндээ итгэсэнгүй. Би тэдэнтэй нүүр тулгарахыг хүсээгүй учир толгойгоо бараг өндийлгөөгүй ч тэнд бараг зуу гаруй хүн байсан байх аа. Суугаад биеэ барьс­наа мэдэгдэхгүйг хичээн тэдний асуултад хариулж эхлэв.

Хэн нэгэн “Чиний давуу тал юу вэ?” гэж асуув. Би “Аль байрлалд тэр билээ?” гэж өөдөөс нь асуулаа.

Ийм зүйлтэй анх удаа нүүр тулгарсан ч би өөртөө итгэлтэй байгаа мэт сууж байв. Зарим асуултад Киган миний өмнөөс хариулан, намайг биеэ тоосондоо дуугарч ядаад байгаа биш шүү гэж тайлбар тавилаа. “Тэр авъяастай, ур чадвартай болохоороо ийм итгэлтэй байгаа юм шүү” гэж тэр хэлэв. Хэвлэлийнхэнтэй уулзахад дэргэд минь байж, тэдний зүгээс ирэх дарамтыг хөнгөлж өгсөн Киганд маш их талар­хаж байлаа. Ингэж сэтгүүл­чидтэй нүүр тулан уулзах нь миний хувьд анх удаа байсан.

Хэвлэлийн бага хурал дууссаны дараа даруйхан тэндээс холдох гэсэн авч өөр нэг зүйлд баригдчихав. Энэ удаа гэрэл зурагчид намайг бүчин авлаа. Бевингтоны зөвлөснөөр Киган бид хоёр Английн шигшээгийн малгай барин зургаа авахуулав. Миний шигшээгийн анхны тоглолт. Үүнээс би зураг авахуулахад энгийн биш байх ёстойг сурсан. Тэр малгай нь 1970-аад оноос Английн шигшээд янз бүрийн алба хашиж ирсэн Пол Мадлигийнх байсан. Тухайн үед Мадли­гийн малгайг өмсөхөд хэмжээ нь надад таарсны зэрэгцээ утга агуулгын хувьд ч тун нийцтэй байсан билээ. Хүн бүрт, ялангуяа Кевинд Английн шигшээгийн төлөө бүхнийг хийх болно гэдгээ харуулахыг хичээсэн юм.

Хэвлэлийнхнээс холдож, өрөөндөө буцаж очиход дотор минь уужирлаа. Би тэнд арав орчим минут болоход утсанд маань арван дуудлага, олон арван мессеж ирсэн байв. Миний шигшээ­дээ тоглох болсныг хүмүүс хэдийнэ мэдчихжээ. Үндсэн бүрэлдэхүүнд гарна гэсэн баяр хөөр маань гэр бүлийн­хэн, найз нөхдөдөө тасалбар олж өгөх хүслээр солигдов. Маш олон хүн “Уэмбли”-д ирэхийг хүсч байлаа. Би тэдний хэнд нь ч тасалбар байхгүй гэж хэлж чадахгүй. “Дараа өөр тоглолтод урих боломж гарна биз дээ” гэж өөрийгөө тайвшруулав. Тиймээс тасалбар олъё гэж төдийлэн хичээсэнгүй. Мөн Хөлбөмбөгийн холбооных­ноос тийм олон тасалбар гуйхаасаа санаа зовж байлаа. Хэрэв тэдэн дээр очвол “Дарийн утаа ч үнэрлэж үзээ­гүй энэ хүүгийн нэхсэн тасалбарын тоог та нар таа даа” гэж шоолох байх гэж төсөөлнө. Миний хувьд Хол­боо­ноос ганц, нэг урилга л авч болох ба өөрөөр бол заавал худалдаж авах ёстой. Зарим нэг тоглогч өөрийнхөө мэд­лийн тасалбарыг зарж магад­гүй ч бас тэднээс үүнийг нь асуухаас эмээж байв. Шинээр ирсэн тоглогч Английн шиг­шээгийн одод дөхөн очоод “Та өөрийнхөө тасалбарыг хэрэглэх үү?” гэж асууж байна гээд төсөөлөөд үз дээ, та бүхэн.

Украинтай хийх тоглолт үдэш болох байв. Уг тоглол­тын өмнө багийн ихэнх тог­логч Бернхэм дэх буудлын өрөө өрөөндөө унтаж байх аж. Энэ нь намайг гайхаш­руулж орхив. Английн шиг­шээ­гийн төлөө тоглох гэж байж яаж ийм амар амгалан унтаж чаддаг байна аа? Би өрөөндөө ийш тийшээ залган цаг нөгцөөхийг хичээнэ. Арайхийн бидний “Уэмбли” рүү хөдлөх цаг боллоо. Авто­бусанд суух үед хүмүүс эрхий хуруугаа гозойлгон, амжилт хүссэн үг хашгирна. Уул нь энэ зүгээр л нөхөрсөг тоглолт шүү дээ. Гэтэл яг ДАШТ-ий тоглолтод оролцох гэж буй мэт уур амьсгал үүсчээ. Тоглолт эхлэхэд хоёр цаг дутуу байгаа ч хэдэн арван мянган хөгжөөн дэмжигч “Уэмбли”-г зорин алхаж байв. Найз нөхдөөрөө, гэр бүлээрээ яваа дэмжигчид. Бүгд л “Англи” хэмээн уянгуулан уухайлах ажээ. Нүүрэндээ Английн далбааг зуруулсан залуусын нүд шигшээ багийн­хаа гайхамшигт тоглолтыг харахыг хүсэн гялалзах бөл­гөө. Хөгжөөн дэмжигчдийн энэ байдал миний сэтгэл хөдлөлийг улам бадраалаа. Манай өрсөлдөгч Украин, энэ тоглолт ердөө л нөхөрсөг бай­сан ч хөгжөөн дэмжигч­дийн зүгээс маш гайхалтай мэдрэмжийг төрүүлж байв. Би шигшээ багаа зүрх сэтгэ­лийнхээ угаас дэмжиж ирсэн шиг автобусны цонхоор ха­рагдах хөгжөөн дэмжигчдийн царайнаас Английн шигшээ баг нийт үндэстний маань эв нэгдлийн илэрхийлэл болохыг ойлгосон.

Энд ирэхээс долоо хоно­гийн өмнө Майкл надад “Чи хувцас солих өрөөнд ороод ямар нэг юм хийхийг урьтал бол­голгүй бусдыг ажиглаж, хү­мүүсийн юу ярихыг нь сайн сонсоорой. Энэ маш гайхал­тай, сонир­хол­той байх бол­но” гэж зөв­лөж байв. Тухайн үедээ би түүний юу гэх гэс­нийг нь сайн ойлгоогүй учир хэлсэн үгийг нь төдийлэн ан­хаарсангүй. Харин “Уэмбли”-д эзэн багийн хувцас солих өрөө­ний босгыг алхах мөч­дөө Майк­лын хэлснийг эрхгүй эргэн саналаа. Эндхийн уур амьс­галыг мэдэх боломж ч надад байгаагүй билээ. Ми­ний хувьд “Ливерпуль”-ийн­хээ хув­цас солих өрөөнд ороод жолоо­ноосоо алдуур­сан морь шиг аашилж, хамаг сэтгэлийн хөдөлгөөнөө нуул­гүй илэр­хийл­дэг байсан. Гэвч шигшээ багийнхны дунд орох үнэхээр өөр юм аа, бурхан минь. Энд “Энфильд” дэх хөл толгойгүй үй­мээнээс хэд дахин илүү шуу­гиантай байх аж. Кевин Киганы дуудсан тог­логчдоос Сол Кэмпбелл гээд цөөн хэд нь тоглолтын өмнөх сэтгэл­зүйн бэлтгэл хийн дороо чи­мээ­гүй сууна. Харин Робби, Макка гээд бу­сад нь клубийн төвш­ний эн­гийн нэг тоглолтод орол­цох гэж байгаа мэт аашилц­гааж байв. Кевин Ки­ганы туслах Де­рек Фазакерли, Артур Кокс нарын анхаа­руулсны да­раа энэ байдал түр намжив. Гэвч талбайд гарах цаг болс­ныг мэдэгдэхэд тог­логч­дын ярилцах чимээ бага багаар нэ­мэгдсээр дахиад л энэ өрөө­ний дуу чимээ дээд цэгтээ хүр­­лээ. Тоглогчид энд тэн­дээс цугла­сан гэдгийг илт­гэх шинж энд ердөө алга. Хүн болгон л нэг­нээсээ давах гэж чангаар хашгиран ярина. Тийм ээ, энэ бол Англи, ми­ний, бидний эх орон-Английн шигшээ билээ. Сая сая хүн биднийг харж бай­­гаа. Тэдний урмыг хугалж болохгүй. Өр­сөлдөгч багийн довтлогчид хууртаж, бөм­бө­гөө алдах эрх бидэнд байх­гүй. Ямар нэг ал­даа гаргах юм бол энэ олон нүд­нээс мултрах аргагүй билээ.

Хувцас солих өрөөнд ийм их чимээтэй байсанд итгэ­мээргүй байв. Өрөөний голд Алан Ширер, Тони Адамс хоёр зогсчихсон, багийнх­ны­гаа хөгжөөн чанга, чанга хаш­гирах аж. Хувцас солих өрөөнд тоглогчид чанга, өн­дөр дуугаар ярилцаж л бай­даг. Харин Ширер, Адамс хоёр ер бусын чангаар хаш­гирц­гаана. Хүн болгонд хан­даж юм хэлэх Ширер их ту­лаа­ны өмнө цэрэг эрсээ зо­риг­­жуулан зогсох хүлэг баа­тар мэт сүртэй харагдаж байв. Адамс болохоор хана да­ган суусан тоглогчид дээр ээлж дараалан очоод нүүрээ тулган, нүдийг нь харж бай­гаад “Чи тэдэнд үзүүлээд өгө­хөд бэлэн байна уу?” хэмээн чанга дуугаар асууна. Тэр над руу дөхөн ирж өмнө минь зог­соод “Залуу минь, чи бэ­лэн үү?” хэмээн орилов. Айм­хай, зүрх муутай нэгэн болон түү­нийг ингэж хашгирахад нь ба­раг цус нь царцаж, шээс алдах байсан биз. Би хариуд нь түү­нийг эгцлэн нүд цав­чилгүй шир­тээд “Намайг бэлэн гэдэгт мөрий тавьсан ч болно шүү” гэж хэллээ. Би үнэхээр ч тийм байсан. Адамс миний дэр­гэдээс сэтгэл хан­галуун холд­лоо. Түүний ар­даас Ши­рер ирж бүр чангаар “Тэдэнд өчүүхэн ч боломж олголгүй үзүү­лээд өгдөг юм шүү” гэв. Киган тоглолтын талаар би­дэнд хандан хэдэн үг хэлсэн ч Ширер, Адамс хоёр жин­хэ­нэ зоригжуулах дуудлагыг нь ийнхүү хийлээ. Энэ нь намайг бүр гайхаш­руулж орхисон. Сэт­гэл маш их хөдөлж дог­долсондоо би үдээ­сээ ч үдэж чадахгүй сал­галж байсан юм. Бушуухан л тэр украинчууд­тай нүүр тулах юмсан. Тэд хаана байна аа?

Украинчууд манай өрөөнд болсон зүйлийг сонс­сон нь гарцаагүй. Эндхийн их дуу чимээ хонгилд төдийгүй Киевт ч сонсогдохоор чанга бай­­сан билээ. Тоглогчдыг сэр­­­гээж, удахгүй болох тог­лол­­тод бэлтгэн хашгирах тэд­ний дуу пуужин хөөрөх чи­мээнд ч дараг­да­хааргүй бай­сан биз ээ. Гарет Саут­гейт мөн тэнд хоо­лойныхоо чад­лыг мэд­рүүлж байлаа. Саут­гейт, Адамс, Ширер гээд ах тог­­логч­додоо хан­дах хүндэт­гэл минь тэр өдөр хоёр да­хин нэмэгд­сэн. Тэднийг сайн тоглогч гэдгийг би мэд­нэ. Ха­рин тэд өөрсдийн нь үнэ цэнэ яа­гаад тийм өн­дөр байд­гийг надад мэд­рүүлж чадсан. Бүх тог­логчтой нүүр тулан ярил­цаж, “заа­вал хожно” гэ­сэн ам­лал­тыг нь авснаар ба­гийн урам зо­ри­гийг үлэмж нэмж байв. Адамс, Ширер, Саут­­гейт нар энэ чанараараа бус­даас ялгарч, тэргүүлэгч гэд­гээ харуулсан. Мартин Кеоун тэр өдөр тоглоогүй ч хувцас со­лих өрөөнд хамгийн идэвхтэй хүмүүсийн нэг бай­сан бөгөөд түүний үг бүр нь үнэтэй зөв­лө­гөө болж байсан юм.

Тоглолтын шүүгч Лубош Михел биднийг гарах хоолой­ны хэсэгт цуглахыг мэдэгдэн шүг­лээ үлээлээ. Хоолойны нө­гөө үзүүрт гэрэл цацрах нь ха­рагдаж, тэндээс галзуурах шах­сан хөгжөөн дэмжигч­дийн дуу сонсог­доно. “Энэ их дуу чи­мээнд хана ч нурна даа” гэсэн бодол талбайд га­рах үед өө­рийн эрхгүй бо­догд­­сон. “Уэмб­ли” бол миний урьд өм­нө тоглож байсан цэн­гэл­дэх хүрээлэнгүүдээс хамгийн шил­дэг нь. Ихэр цамхаг гэх мэт дурсгалт, тэмдэглэлт бай­гууламжуудын адилаар энэ цэн­гэлдэх хүрээлэн нураад шинээр дахин боссон. Түү­хэнд хосгүй энэ газарт шинэ цэнгэлдэх баригдсан хэдий ч тэр нь хэзээ ямагт алдарт­нуу­дыг төрүүлэн гаргадаг, зөв­хөн шилдгүүд л хүчээ үздэг “Уэмбли” хэвээр байх болно. Би энэ цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон маш олон шувтаргын тоглолтыг зурагтаар үзэж, мөн өөрөө цөөнгүй тоглол­тыг энд хийж байв. Хюито­ноос ирсэн залуу тог­логч ми­ний хувьд энэ цэнгэл­дэхэд тоглоно гэдэг ирээдүйд ам­жилт гаргах их итгэлийг тө­рүүл­сэн юм. “Ливерпуль” бо­лон Английн шигшээгийн тө­лөө “Уэмбли”-д тоглоно гэдэг үгээр илэрхийлэхийн аргагүй гайхамшигтай билээ. Төрийн дууллаа сонсохоор багийн­хан­тайгаа зэрэгцэн зогсох үе­дээ цэнгэлдэх дэх хөгжөөн дэм­жигчдийг тойруулан ха­раад өөрийн эрхгүй сүрдэв. Английн шигшээ багийн­хан­тай анх удаа мөр зэрэгцэн зог­соод төрийн дуулал “Ха­тан хааныг минь бурхан ивээг”-ийг хамт дуулахад маш бахдалтай байлаа.

Михел тоглолтыг эхлүүлэ­хэд би “Премьер лиг”-ийн түвшнээс шигшээ ба­гийн тог­лолтын зэрэглэлд ур чадвараа ахиулах нэг алхмыг хийсэн. Киган 3-5-2 хувил­ба­рыг сон­го­сон бөгөөд би хагас хам­гаалалтад Макка, Скоулз хоёр­­той зэрэгцэн тоглов. Бур­­хан минь, украинчууд са­наснаас хамаагүй ур чадвар­тай юм. Надад амьсгаагаа да­рах өчүүхэн ч боломж гарах­гүй байлаа. Тэдний довтлогч Андрей Шевченко, Сергей Реб­ров нар тухайн үед дэл­хийн хамгийн шилдэг дов­тол­гооны хослолын нэгд тоо­цогд­дог байсан билээ. Тог­лолт болохоос өмнө Украины тоглолтын бичлэгийг үзэхэд Киган тэднийг хамгийн их аюул учруулж болох хүнээр нэрлэж байсан юм. Саутгейт, Адамс, Кэмпбелл нарыг тэд үе үе сандаргаж байв. Ялангуяа Шевченко бөмбөг авахаараа алдах нь бараг үгүй аж. Тэд­нийг надад дөхөн ирэх үед би анхаарлаа дээд зэрэгт төв­лөрүүлэн алдаа гаргахаас бол­гоомжилж бай­лаа. Бөмбөгт хүрч байгаа байдал туу­гаад гүйх зэрэг нь маш гай­халтай бөгөөд өчүүхэн алдаа гарга­хад л хэдийнэ хуурч га­раад гүйж одох бөлгөө. Гэхдээ би бүх зүйлийг санаснаараа гүй­цэтгэж чадаж байсан ба тэгэх бүрийд өөртөө итгэх итгэл маань нэмэгдэж байв. Ук­раин­чуудаас бөмбөгийг нь эв­лэгхэн салгах бүрт үзэгчид алга ташилтаар урам хайр­лана. Нэгдүгээр үеийн дунд хэсэгт би Саутгейтэд хөнд­лөн дамжуулалт өглөө. Тэгээд Юрий Дмитрулинтэй урд хой­ноо орон гүйхэд Гарет бөм­бөгийг надад буцаан дамжуу­лав. Энэ үед Бекхэм бөмбөг авахад тун тохиромжтой га­зар зогсож буйг анзааран, түүнд дамжуулаад украин­чуу­дын болзошгүй сөрөг довтол­гооноос болгоомжлон буцаад байраа эзлэв. Дэвид Бекхэм тэргүүтэй дэлхийн том одод­той мөр зэрэгцэн, шилдэг довт­­логч Шевченкогийн хө­лөөс бөм­бөгийг нь булаан “Уэмб­ли”-д тоглох нь үнэхээр гай­халтай мэдрэмжийг тө­рүүлж байлаа. Робби тог­лол­тын эх­ний бөмбөгийг оруу­лаад То­ни дахин нэгийг хийсний да­раа миний урам зориг бүр нэмэгдсэн.

Ялалт бидний талд ирэх нь тодорхой боллоо. Тоглолт дуу­сахаас найман минутын өм­нө Киган намайг Киерон Дайертай сэлгэв. Би талбай­гаас гарахаар алхаж явахдаа эргээд харахад Шевченко над­тай ойрхон зогсож байс­ныг хамгаас тод санадаг. Би агуу Шевченкотой нэг тал­байд тоглолоо шүү дээ. Энэ бол миний мөрөөдлийн нэг хэсэг юм. Энэ тухай бодоод солиорч байгаа юм биш биз гээд өөрийгөө чимхэж хүртэл үзсэн. Тоглолтын дараа ма­най хувцас солих өрөөнд Ук­раины шигшээгийн шалба нор­сон хувцаснууд ирлээ. Би тэднээс “Арсенал”-д баруун жи­гүүрийн хамгаалагчаар тог­­­лож байсан Олег Луж­ныйгийн хувцсыг сонгон ав­сан. Түүнийг би аавдаа өгсөн юм. Би украинчуудад зориу­лан мөн тоглолтын хувцсаа явуулж өөртөө ба өөр нэгийг өөр­төө авч үлдсэн. Английн шиг­шээд анхны тоглолтоо хийс­нээ дурсах гэж авсан тэр хувц­саа жаазлан, гэртээ шатны дэргэд хадсан.

Тоглолтын дараа шууд л гэр бүлийнхэн болоод най­зууд­тайгаа ярихаар утас шүү­рэн авлаа. Би хувцас солих өрөөнд тоглолтын өмнө бол­дог үйл явдлын тухай онцлон ярихыг хүссэн. Гэвч энэ гай­халтай мөчийн дараа олон зүйл толгойд зэрэг орж ирээд олигтой ч юм ярьж чадсангүй. Тавдугаар сарын тэр нэгэн үдэш би хөл хөөрцөг болсоор “Уэмб­ли”-гээс гарч билээ. Ма­най баг 2:0-ээр хожсоны зэ­рэг­цээ Английн хөгжөөн дэм­жигчид миний тоглолтод алга ташин баяр хүргэснийг аав, ээж маань зурагтаар үзэж, сонс­­сон байх гэж бодон ба­хар­­халтайгаар алхаж байв. Гэх­дээ үүнээс хүнд хэцүү тулаанууд намайг хүлээж байсан юм.

Тэр тоглолт бол жирэл­зээд л өнгөрсөн. Оюун санаа болон биеийн хүчний хувьд би тэр өдөр тун сайн байсан. Тэсвэр хатуужил, талбайг бүхэлд нь харах байдлаараа би өндөр үнэлгээ авсан. Ки­ган үүнийг онцгойлон ан­заарс­ныг нь ч мэдэрч байв. Энэ өдөр ингэж тоглосноо­роо “Евро-2000”-д оролцох үүдээ нээсэн билээ.