Долоо хоног бүр гайхалтай тулаанууд өрнөсөн нэг улирал өндөрлөлөө. Бидний хувьд хөлбөмбөгийн аль ч лигээс илүүтэйгээр Английн Премьер лигийг илүү сайн мэддэг. Эрэмбээрээ түүнээс огтхон ч дутахгүй гайхалтай нэгэн лиг байдаг нь Испанийн хөлбөмбөгийн лиг гэдэгтэй хэн ч маргахгүй биз. Гэтэл бид энэ лигийн талаар, түүнд оролцогч багуудын тухай хэр мэдэх билээ? Уртаас урт санагдах зуны гурван сард ирэх улиралд Ла лигт хүч үзэх хорин багтай цувралаар танилцацгаая. Юуны өмнө бид Ла лигийн талаар товчхон сонирхоё.

Испанийн мэргэжлийн хөлбөмбөгийн Примера дивизион (Primera División) буюу Ла лига (Liga de Fútbol Profesional) хэмээн алдаршсан тэмцээн нь 1927 онд Хосе Мари Ача гэгч хүний санаачлагаар бий болжээ. 2008 оноос эхлэн BВVA Liga нэртэй болсон бөгөөд 20 баг багтдаг. Жил бүр хамгийн муу үр дүн үзүүлсэн 3 баг уг лигээс хасагдаж, шинээр доод лигийн 3 баг солигдон ордог.

Ла лигийн түүхэнд нийтдээ 58 баг тоглосон байдаг ба 9 клуб л аваргын титмыг тэргүүндээ залж байв. 1950-аад оноос хойш Ла лигид Реал Мадрид, Барселона гэсэн клубууд үнэмлэхүй давамгай болж эхэлжээ. Мөнхийн өрсөлдөгч аугаа багуудаас гадна Атлетико Мадрид, Атлетик Билбао, Валенси, Севилья, Депортиво Ла Корунья, Реал Сосиедад, Реал Бетис клубүүд алтан жолоо өргүүлж байсан ажээ.

Ла лига нь дэлхийн хамгийн их үзэгчидтэй лигүүдийн нэг бөгөөд 2008 оны байдлаар дунджаар нэг тоглолтыг 29029 хүн үзсэн нь аливаа мэргэжлийн спортын лиг, тэмцээнүүдийн дотроос наймдугаарт, хөлбөмбөгтөө бол Бундеслиг, Премьер лигийн дараа гуравдугаарт орох үзүүлэлт юм.

Өрсөлдөөний хэлбэр

Лиг жил бүрийн есдүгээр сараас эхлэн дараа оны зургадугаар сард дуусдаг. Баг бүр бусад багуудтай өөрийн талбайд хүлээн авах болон эсрэг багийн талбайд зочлон очих гэсэн 2 тоглолт хийх бөгөөд нэг баг тухайн улиралд 38 тоглолтод оролцдог. Ялсан баг нь 3 оноо авах ба тэнцвэл 1 оноо авна. Багуудыг оноо авсан байдлаар нь буурах эрэмбээр үнэлэх бөгөөд оноо тэнцсэн тохиолдолд хоорондын тоглолтод хэн нь илүү оноо авснаар нь хүснэгтэд байр эзлүүлдэг. Хэрвээ хоорондын оноо нь ижил бол гоолын зөрүү ихтэй нь дээр нь бичигддэг.

Лигт дэвшин орох болон лигээс хасагдах нь Сегунда дивизионтой хийгддэг. Ла лигт хамгийн муу амжилт үзүүлсэн 3 клуб нь Сегунда руу унаж, Сегуда дивизионы эхний 3 клуб нь Ла лигт дэвшин ордог.

Ла лигийн эхний дөрвөн клуб дараа улирлын УЕФА-ын Аваргуудын лигид оролцох эрх өвөртлөдөг. Ингэхдээ эхний 3 нь шууд оролцох эрхээ авах ба дөрөвдүгээр байрт орсон клуб сонгон шалгаруулалтын гуравдугаар шатнаас Аваргуудын лигт ороцдог билээ. Европа цом хэмээн шинээр нэрлэгдэх болсон УЕФА-ын цомд тав болон зургадугаар байрт орсон клубүүд плей оффын шатнаас оролцож эхэлдэг.

Түүх

1927 онд тухайн үеийн томоохон клубүүдийн нэг “Аренас клуб де Гечо”-ын захирал Хосе Мари Ача Испани улсыг бүхэлд нь хамарсан үндэсний лигийг санаачлан 10 багтайгаар 1928 оны улирлаас эхлэн үйл ажиллагаа явуулж эхэлжээ.

Уг лигт Эзэн хааны цомын аварга болж байсан Барселона, Реал Мадрид, Атлетик Бильбао, Реал Сосиедад, Аренас клуб де Гечо болон Реал Юнион клубүүд оров. Мөн дэд аварга болж байсан Атлеко Мадрид, Эспаньол, Европа, Рэсин Сантандер клубүүдийг оруулжээ. Өнөөдрийн байдлаар нэг ч удаа уналгүйгээр Ла лигт тоглож байгаа гуравхан баг байдаг. Энэ нь голлох гурван үндэстнүүдийн хамгийн том кубүүд болох Каталончуудын Барселона, Испаничуудын Реал Мадрид, Баскуудын Атлетик Бильбао юм.

1930-аад он

1929 онд анхны аварга тодорлоо. Энэ бол Каталаны нэр төр хэмээгдэгч Барса байлаа. Удаах хоёр жилд нь халуун цуст Баскуудын баг Бильбао тэргүүлэв. Дараагийн 2 жилд нь эзэн хааны клуб аваргаллаа. Баскуудын клуб эхний он жилүүдэд нийтдээ 4 удаа аваргалж, 2 удаа дэд аваргаар тодорсон юм. 1935 онд Бетис Паломпье буюу өнөөгийн Реал Бетис клуб түрүүлэв. Энэ багийн өнөөг хүртлэх түүхэндээ авсан цорын ганц Ла лигийн аваргын цом билээ.

Удалгүй иргэний дайн дэгдэж лиг завсарлалаа. 1937 онд Мадридын талынхны хамгийн нөлөө бүхий хоёр клубыг оруулалгүйгээр Газрын дундад тэнгисийн лиг гэгчийг зохион явуулсан боловч уг тэмцээнд түрүүлсэн Барсаг Испанийн хөлбөмбөгийн холбоо (RFEF) тухайн жилийн Ла лигийн аварга хэмээн үзэхээс татгалзаж, Эзэн хааны цомтой адилтгах тэмцээнд нь түрүүлсэн Леванте клубыг аваргаар тооцсон нь өнөөг хүртэл маргааны сэдэв болсоор байна.

1940-өөд он

Иргэний дайны дараа дахин сэргэсэн Примера дивизионд Атлетико Авиацион (Өнөөгийн Атлетико Мадрид), Валенси, Севилья клубүүд давамгайлж эхлэв. Дэлхийн дайны үе, дотоодын хямралт байдал клубүүдэд хүндээр тусч байсан ч тэмцээн үргэлжилсээр байв. Энэ үед Атлетико 2, Валеси 3, Севилья 1 удаа түрүүлжээ. Севилья энэ үед жинхэнэ алтан эриндээ байсан ч харамсалтай нь дөнгөж ганцхан түрүү авсан байдаг.

40-өөд оны төгсгөлөөр Каталоны баг чангарч, 3 удаа түрүүлсэн байна.

Ди Стефано, Пушкаш, Кубала ба Суарезийн эрин

Атлетико Мадрид гэсэн шинэхэн нэртэй болсон нисэх хүчний багийн алтан эрин 1950-аад онд тохиож, 1950, 1951 онуудад дараалан түрүүллээ. 1950-аад оныг хүртэл Испанид тоглох гадаадын тоглогчдод хатуу хязгаар тавьдаг байв. Тухайн клубын бүрэлдэхүүнд Испани бус иргэншилтэй 3-аас илүүгүй тоглогч л байх ёстой байдаг байв. Үүнээс зайлсхийхийн тулд Реал, Барса зэрэг томоохон багууд дэлхийг тойрох аялал хийн, Альфредо ди Стефано, Ференц Пушкаш,Ладислао Кубала нарын олон тоглогчдыг Испанийн иргэншилтэй болгосон байдаг.

Кубалагаар магнайлуулсан Барса 1952, 1953 онуудад түрүүлсэн бол Ди Стефано, Пушкаш, Франсиско Генто нараар цөмөө хийсэн Реал 1950-аад оны сүүлийн хагаст магнайлав. Европын тавцанд 5 дараалан түрүүлж, Примера дивизионд илэрхий илүүрхэж байсан тэдний амжилтын дундуур Баскууд нэг удаа цойлон гарч чадсан юм.

1959, 1960 онд Эленио Эррерагаар удирдуулсан, Луйс Суарез гэгч супер одтой Барса аваргын титмыг булаан авав.

Аваргын цом Мадридад л байдаг.

1961-1980 оны хоорондох хорин улиралд Ла лигийн цом Мадрид хотоос 2-хон удаа л “алдагдсан” юм. Энэ хугацаанд Реал Мадрид нь 14 удаа түрүүлж, Атлетико Мадрид нь 4 удаа түрүүлжээ. 1971 онд Валенси нэг удаа цомыг “булааж” чадсан бол Иохан Круйффыг багтаасан Барса 1974 онд түрүүлжээ.

1980-аад он

Төгсөшгүй мэт байсан Мадридынхны хаанчлалыг Баскууд зогсоолоо. Сан Себастьяны Реал Сосиедад 1981, 1982 онуудад Ла лигийн аваргын алдарт дараалан хүрчээ. Тэднийг залгамжлан Баскын өөр нэг алдартай баг болох Бильбао хоёр жил дараалан түрүүллээ. Каталанчууд яаж дутахав. Терри Венаблийн удирдсан Барса нэг түрүүлээд амжлаа. Удалгүй Мадридын хаанчлал дахин сэргэлээ. 1980-аад оны сүүлийн 5 жил дахиад л РЕАЛ МАДРИДЫНХ… Лео Бийнхаккерын дасгалжуулсан Уго Санчез, Эмилио Бутрагико, Маноло Санчез, Мартин Вазкез, Михел ба Мигуел Пардеза нарын домгуудыг багтаасан эзэн хааны клуб жинхэнэ ялагдашгүй мэт байв.

1990-ээд он

1988 онд Барсагийн дасгалжуулагч болсон Иохан Круйфф өөрийн алдарт “Мөрөөдлийн баг”-ийг бүрдүүллээ. Түүний баг Жозеф Гуадиола, Хосе Мари Бакеро, Чики Бегиристайн, Гойкотчи, Роналд Койман, Михел Лаудруп, Ромарио, Христо Стойчков гэх мэт дэлхийн хэмжээний супер одуудтай байлаа. Тэд 1991-1994 оны хооронд 4 дараалан Ла лигийн аварга болов.

Лаудруп Барсагийн гол өрсөлдөгч Реал Мадридад шилжин орсноор Круйффын баг уналтанд оров. Мадридын хоёр баг энэ хугацаанд түрүүлээд амжлаа. Круйффыг явуулсны дараа өөр нэгэн Голланд мэргэжилтэн Луй Ван Хааль Камп Ноуг удирдах болж, Луйш Фигу, Луйс Энрике, Ривалдо нарын авъяас билэгтнүүдийг цуглуулан 1998, 1999 онуудад түрүүлсэн билээ.

Шинэ шинэ зууны эхээр

XXI зууны хамгийн гол өрсөлдөөн Барса, Реал гэсэн аваргуудын хооронд л үндсэндээ өрнөх болов. Мөнхийн өрсөлдөгчдийн амжилт бусдаасаа илт тасарч эхэллээ. Тэдний амжилттай хамгийн ойр байгаа клуб нь Депортиво Ла Корунья юм. Тэд 1993-2004 оны хооронд Ла лигийн эхний гурван байранд 10 удаа шалгарсан байдаг. 2000 онд тэд Хавьер Ируретагаар удирдуулан анх удаагаа Ла лигт түрүүлжээ. Үүний дараа аанай л Реал аваргалсаар. Рафа Бенитезын удирдсан Валенси мөн хүчирхэгжин 2002, 2004 онуудад аваргалав. Шинэ зуун гарсаар Реал 4 удаа аваргалсан бол Барса 3 удаа аваргалаад байна.

Дөнгөж сая дууссан 2008-2009 оны улирлыг Барса гайхамшигтай ялалт амжилтын дор төгсгөснийг бид бүхэн мэдэж байгаа… Түүх үргэлжилсээр байна…

Европын тавцанд

Ла лигээс Европын тавцанд Реал, Барса, Валенси клубүүд маш сайн өрсөддөг. Эдгээр клубүүдын аль аль нь Европын тавцангаас 5-аас олон цом хүртсэн байдаг. 2005 – 2006 оны улиралд Барса Аваргуудын лигийн аварга, Севилья УЕФА цомын эзэн болж Европын бүрэн байлдан дагуулж байв.

Өнөөдрийн байдлаар Ла лиг нь УЕФА-ын чансаагаар Английн Премьер лигийн дараа хоёрдугаарт орж байна.

2008-2009 оны Ла лигийн багууд

Тоглогчдын тухай

Ла лигийн болон Испанийн хөлбөмбөгийн холбооны олон тооны шагналууд байдаг ч хамгийн алдартай, нэр хүндтэй шагнал нь Испанийн хамгийн том спортын сэтгүүл болох “Марка”-ын олгодог хамгийн олон гоал оруулсан мэргэн буудагч буюу Пичичи, дунджаар хамгийн бага гоол алдсан хаалгачийн шагнал буюу Рикардо Замора Трофи, хамгийн шилдэг тоглогч буюу Трофео Алфредо ди Стефано, хамгийн олон гоол оруулсан Испани тоглогчид олгодог Зарра шагнал  юм.

2009 оны хувьд:

Пичичи: Диего Форлан (Атлетико Мадрид)

Зарра: Давид Вийя (Валенси)

Рикардо Замора: Виктор Валдез (Барселона)

Бүх цаг үеийн мэргэн буучдыг Атлетико Билбаогийн домогт тоглогч Тельмо Зарра 253 гоолтойгоор тэргүүлдэг.

Эрэмбэ	Тоглогчийн нэр	Гоол
1	Телмо Зарра	253
2	Уго Санчез	234
3	Алфредо ди Стефано	227
4	Сезар Родригез	226
5	Раул	223
6	Күйни	219
7	Пахиньо	210
8	Эдмундо Суарез	196
9	Сантияана	186
10	Хуан Арза	182
11	Гуйлермо Горостиза	178
12	Самуел Этоо	162
13	Луйс Арагонес	160