Хөлбөмбөгийн тухай сэтгэл хөдөлгөм, сонирхолтой түүх олон. Эдгээрээс заримыг нь уншигчиддаа сонирхуулья.

Дайснуудыг эвлэрүүлсэн нь

Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед ухсан олон нуувч Бельги болон Францын хойд хэсгийн нутгаас олддог. Эдгээрийн нэг нь Бельгийн Ипр хотноо байдаг аж. Сонирхолтой нь дайн эхэлснээс хэдэн сарын дараа буюу 1914 оны арванхоёрдугаар сарын 25-нд Герман, Их Британийн цэргүүд тэрхүү нуувчинд хөлбөмбөгийн тоглолт зохиож байжээ. Эхлээд Британийн цэргүүд германчуудын дуулж байхыг сонсоод болгоомжтой дөхөж очсон байна. Улмаар дайснууд зайнаас биесээ сонжин харж байснаа ганц нэг үг солилцжээ. Ингээд уур амьсгал дээрдсэн тул дараа нь нөхөрсөг тоглолт хийх санал гаргасан аж. Энэ тоглолтод германчууд британичуудыг 2:1-ээр хожжээ.

Дайтагч талуудыг түр эвлэрүүлэх их хүч зөвхөн Зул сарын баяр болоод хөлбөмбөгт л байдаг биз ээ. Энэ явдлаас 20 жилийн дараа Өмнөд Америкт үүнтэй төстэй зүйл тохиолдсон удаатай. Тухайн үед Болив, Парагвай улсууд хоорондоо зөрчилдсөнөөс болж цус асгаруулсан тулаан хийж байв. Энэ үед Парагвайн улаан загалмайн нийгэмлэг дайныг зогсоох нэгэн гайхамшигтай санаа олжээ. Энэ нь Болив, Парагвай болон Аргентин, Уругвай гэсэн дөрвөн улсыг хамарсан хөлбөмбөгийн нөхөрсөг тэмцээн байлаа. Тэмцээн ч үр дүнд хүрч, хоёр тал удалгүй ойлголцолд хүрчээ. Тус тэмцээнээс Парагвайн багийн залуу довтлогч Арсенио Эрико од болох эхлэлээ тавьж байв. Энэ авьяаслаг довтлогч тэмцээнд сайн тоглосныхоо ачаар Аргентиний том багуудад уригдаж, Аргентиний лигт нийтдээ 259 гоол оруулсан юм.

Хөлбөмбөгийн ачаар хөл дээрээ босов

Рудигер Бохм гэгч эр 1997 онд автомашины осолд орж, хоёр хөлөө алджээ. 27-хон настай залуу маш их сэтгэлээр унаж, амиа хорлох талаар ч бодож байв. Гэвч найз нарынхаа зөвлөсний дагуу шинэ юм оролдож үзэхээр шийджээ. Ингээд хөлбөмбөгийн дасгалжуулагчийн курст суусан байна. Энэ үеэр Германы “Karlsruher SC” багийн дасгалжуулагч М.Пеззаиулитай дотно танилцаж, түүний арга барилаас суралцжээ.  Ийнхүү хөлбөмбөгийн ачаар тэр өөрийгөө ялан дийлж чадсан төдийгүй одоо мэргэжлийн дасгалжуулагч болсон байна. Өдгөө тэрбээр хиймэл хөлний тусламжтай дажгүй явдаг бөгөөд хамгийн сүүлд Швейцарийн “Тюн” клубээс залуучуудын багийг нь дасгалжуулах урилга хүлээн авчээ.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

1.АЛЬ-АХЛИ (ЕГИПЕТ) 19

Олон улсын тавцанд хамгийн олон цом авсан баг нь бидний сайн мэдэх “Реал”, “Ливерпуль”, “Милан”, “Бавари”-гийн аль нь ч биш, Египетийн “Аль-Ахли” клуб аж. Тус баг тивийнхээ Аваргуудын лигт зургаа, цомтой багуудын цомын тэмцээнд дөрөв, супер цомын тэмцээнд мөн дөрвөн удаа түрүүлсэн. Түүнчлэн Арабын Аваргуудын цомд нэг, Супер цомд хоёр, цомтой багуудын цомын тэмцээнд нэг, Ази, Африкийн клубүүдийн цомыг нэг удаа хүртжээ. Африк даяар 50 сая хөгжөөн дэмжигчийн армитай гэхээр “Аль-Ахли” яах аргагүй хар тивийнхээ шилдэг нь аж.

2.БОКА ХУНИОРС (АРГЕНТИН) 18

“Бока” Либертадоресийн цомд зургаа, Тив хоорондын цомд гурав, Америкийн цомд дөрөв, Америкийн супер цомд нэг, Мастеруудын цомд нэг, Алтан цомд нэг, Өмнөд Америкийн цомд хоёр удаа өнгөлсөн амжилттай. Тэд ойролцоогоор 15-17 сая хөгжөөн дэмжигчтэй бөгөөд энэ үзүүлэлтээрээ Аргентины хамгийн алдартай клубт тооцогддог.

3.МИЛАН (ИТАЛИ) 18

“Хар-улаанууд” Аваргуудын лигт долоо, UEFA-гийн цомд хоёр, UEFA-гийн супер цомд тав, Тив хоорондын цомд гурав, клубүүдийн ДАШТ-д нэг удаа түрүүлсэн амжилттай.

4.БАРСЕЛОНА (ИСПАНИ) 16

Каталончууд Аваргуудын лигт дөрөв, Цомтой багуудын цомд дөрөв, Хот хоорондын цомд гурав, Супер цомд дөрөв, клубүүдийн ДАШТ-д нэг удаа түрүүлсэн амжилттай. Мессигийн багийн энэхүү үзүүлэлт ойрын үед нэмэгдэх биз ээ.

5.ИНДЕПЕНДЬЕНТЕ (АРГЕНТИН) 16

Либертадоресийн цомд долоо, Тив хоорондын цомд хоёр, Супер цомд хоёр, Америкийн цомд гурав, Америкийн супер цомд нэг, Өмнөд Америкийн цомд нэг түрүүлсэн.

6.РЕАЛ МАДРИД (ИСПАНИ) 15

Аваргуудын лигийн ес, UEFAгийн цомын хоёр, Супер цомын нэг, тив хоорондын цомын гурван түрүү мадридчуудад харьяалагддаг. Хэдийгээр тэд авсан цомынхоо тоогоор зургаад жагсаж буй ч чанараар нь авч үзвэл яах аргагүй тэргүүн байрт заларна.

7.АЯКС (ГОЛЛАНД) 12

Голландын алдарт клуб маань Аваргуудын лигт дөрөв, UEFAгийн цомд нэг, Цомтой багуудын цомд нэг, UEFA-гийн супер цомд гурав, тив хоорондын цомд хоёр, Интертотогийн цомд нэг удаа өнгөлж байлаа. Харамсалтай нь энэ агуу баг 1995 оноос хойш Европын тавцанд нэг ч цом авч чадаагүй явна.

Б.ТЭМҮҮЛЭН

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Учир нь сүүлийн 10 жилд еврогийн фунттэй харьцах ханш огцом чангарснаар хоёр валютын хооронд зөрүү гарч ирсэн юм. Тухайлбал, Зидан 2001 онд “Реал”-д очихдоо 53 сая фунт буюу тэр үеийн ханшаар 86 сая еврогийн үнэ хүрч байв. Тэгвэл хоёр жилийн өмнө Кака 56 сая фунтын өртгөөр мөн л Мадридыг зорьсон ч еврогоор тооцож үзвэл Зиданы ард (68 сая) бичигдэж байгаа юм. Ийнхүү хоёр валютын ханшийн өөрчлөлтөөс болоод тоглогчдын байрыг гаргахад хэцүү болсон. Гэхдээ хөлбөмбөгийн мэргэжилтнүүд дээрх зөрүүг арилгахын тулд инфляцын өөрчлөлттэй уялдуулан өнөөгийн ханшийг гаргажээ. Ингээд дээрх тооцоогоор хамгийн өндөр үнэ хүрсэн тоглогчдыг дор танилцуулья.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

1. Алексис Санчез 

Хаанаас :  Удинезе

Хаашаа : Барселона

Хэдээр :  37.5 сая евро

Европын аваргуудын эгнээнд нэгдсэнийхээ дараахан Санчез шинэ багийн анд Месси шиг тоглогч болно хэмээн ярилцлага өгсөн. Санчезт мэдээж сайжруулах зүйл чамгүй их байгаа. Гэхдээ нэг л зүйл тодорхой.  Ла лигийг доргиох шинэ залуу од нарлаг Испанид хөл тавилаа.

2. Нури Сахин

Хаанаас :  Б.Дортмунд

Хаашаа : Реал Мадрид

Хэдээр :  10 сая евро

Өнгөрсөн улирлын Б.Дортмундын гайхалтай амжилтын нэг үндэс бол Сахин байсан. Дортмундын фенүүдийн удаан хүлээсэн аваргын цомыг тэрээр авчирсан бөгөөд Реалд ч мөн ийм зорилготой ирж байна. Олон багуудын харааг булааж байсан авьяаслаг тоглогчыг ердөө 10 сая еврогоор авч чадсан нь Реалд тун хожоотой наймаа болсон.  Ганцхан жилийн дараа гэхэд Сахинийг үүнээс дөрөв, тав дахин өндөр үнээр тэд зарж болно. Гэхдээ мэдээж хүссэн зорилгодоо хүрсний дараа.

3. Серхио Агуеро

Хаанаас :  Атлетико Мадрид

Хаашаа : Манчестер Сити

Хэдээр :  38 сая евро

Ман Ситигийн арилжаа наймааны шинэ дээд амжилтыг тогтоон Серхио Агуеро ирлээ. Энэ наймаа нилээд  удаан саатсаны учир нь Агуерогийн өндөр цалингийн шаардлага байв. Нэгэнт олон баг араас нь хөөцөлдөж байсан болохоор Серхио аль болох өөртөө ашигтай гэрээ байгуулахыг хичээж байлаа. Ингээд “Копа Америка” өнгөртөл багагүй хугацаанд хүмүүсийн толгойг эргүүлсний эцэст Марадонагийн хүргэн Манчестерт газардлаа. Энд түүний шигшээ багийн анд Тевес, Сабалета гээд танил хүмүүс цөөнгүй бий. Мөн долоо хоногийг 200 гарсан мянган фунтын цалин халааслах болсондоо Агуеро сэтгэл хангалуун суугаа бизээ.

4. Мануель Нойер

Хаанаас :  Шальке 04

Хаашаа : Байерн Мюнхен

Хэдээр :  18 сая евро

Нойерийг Байернд алга ташиж угтсан хүн цөөхөн. Гэхдээ дэлхийн шилдэг гэсэн тодотголтой хаалгач багийнх нь хаалгыг манахаар ирэж байхад  ингэж гомдоогоод явуулбал жинхэнэ алдас болох биз. Нойер 2016 он хүртэл урт хугацааны гэрээ байгуулж 18 сая еврогоор Мюнхений багт ирсэн. Хөлбөмбөгийн түүхэнд ийм өндөр үнэ хүрсэн хаалгач цөөхөн. Гэхдээ Нойер энэ жагсаалтанд 3-рт жагсаж байна. Эхний байранд мэдээж хэрэг Жижи Буффон 33 сая фунтээр орсон. Харин аман хүзүүдсэн хаалгачыг доор та бүхэн харна.

 5. Артуро Видал 

Хаанаас :  Байер Леверкузен

Хаашаа : Ювентус

Хэдээр :  10.5 сая евро

Өнгөрсөн улиралд үзүүлсэн шилдэг тоглолтынхоо ачаар Чили эр Европын топ  багуудын  нүдийг багагүй хужирласан. Харин түүнийг багтаа элсүүлэхийн төлөөх тулаанд Туриний аварга загас Ювентус ялалт байгууллаа. Шинэ орчин, шинэ лиг, шинэ баг гээд бүх зүйл түүний хувьд амаргүй байх болно. Тэр тусмаа аваргын титмээ эргүүлэн авах том зорилго тавьж буй Ювентусын фенүүд түүнээс их зүйлийг хүлээж байгаа.

6. Жервиньо

Хаанаас :  Лилль

Хаашаа : Арсенал

Хэдээр :  13.5 сая евро

Арсеналын цомгүй жилүүдээ дууусгахад гарцаа байхгүй тус болох тоглогч. Жервиньо дебут тоглолтоороо л үүнийг баталж чадсан. Кёльнтой хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд тэрээр дубль хийж дебут тоглолтоо чимсэн билээ. Энэ бүхний эцэст Арсенал  13.5 сая фунтынхаа төлөө харамсахгүй гэдэгт итгэж байна.

7. Давид Деа Хеа

Хаанаас :  Атлетико

Хаашаа : Манчестер Юнайтед

Хэдээр :  19.5 сая евро

Дээр дурьдсан түүхэн дэх хамгийн үнэтэй хаалгачдын жагсаалтанд аман хүзүүдсэн залуу. Эдвин Ван дер Сар хэмээх аугаа хаалгачын гаргасан замаар алхаж байгаа Испаний ирээдүй. Түүнд итгэж байгаа хүмүүсийн адил эргэлзэж байгаа хүмүүс ч бас олон байгаа. Хар багаасаа Атлетикогийн гарааны хаалгач болсон учраас өндөр түвшний тоглолтын туршлага түүнд хангалттай байгаа.  Сарын адил шилдэг хаалгач болох эсэхийг цаг хугацаа харуулахбизээ.

8. Эшли Янг

Хаанаас :  Астон Вилла

Хаашаа : Манчестер Юнайтед

Хэдээр :  19 сая евро

Эшли Янгд энэ жагсаалтанд багтсан бусад тоглогчдын адил шинэ лигт дасна гэсэн асуудал байхгүй. Харин гарааны эрхээ хурдан баталгаажуулах гэсэн онцгой даалгавартай. Ингэхийн тулд тэр Нани гэсэн айхавтар тоглогчыг давж гарах хэрэгтэй болно. Мэдээж Янгийн ур чадварт эргэлзээд байх зүйлгүй. Гагцхүү хэн сайн хөдөлмөрлөж, формтой байсан нь алдар хүндийг оргилд гарна.

9. Андре  Шюррле

Хаанаас :  Майнц

Хаашаа : Байер Леверкузен

Хэдээр :  8 сая евро

Бундеслигийн ирээдүйг гэрэлтүүлж байгаа олон авьяаслаг залуусын нэг бол  Шюррле. Өнгөрсөн улиралд 15 гоол оруулж 5 ашигтай дамжуулалт өгч шигшээ багийн дебутээ хийгээд амжсан байгаа. 20 настай энэ залуугийн өмнө гайхалтай карьер хүлээж байна. Бундеслигтээ гялалзаж байхад тун удахгүй бусад лигүүдээс урилга ирнэ бизээ.

10. Санти Касорла

Хаанаас :  Вильяреал

Хаашаа : Малага

Хэдээр :  21 сая евро

Хүмүүс Касорлаг 21 сая хүрсэн гэхэд итгэж чадахгүй байгаа байх. Гэхдээ  дараагийн Ман Сити болохоор ажиллаж байгаа Малагагийн хувьд энэ мөнгө дэмий зарагдаагүй гэж найдахаас. Хурдтай тоглолтоо талбайн аль аль жигүүрт ашиглаж чаддагаараа Санти өндөр үнэлэгддэг. Ла лигийн шинэ улирлыг чимэх тоглогч гарцаагүй мөн.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Абе

Нэг хэсэг Азийн хөлбөмбөгийн нүүр царайг Европт Пак Жи Сун ганцаараа тахалдаг байсан цагийг бодвол байдал арай өөр болжээ. “Шар тив”-ийн төлөөлө Европын лигүүдэд олширч, хаа сайгүй үзэгдэх болсон байна. Гэхдээ зүгээр нэг үзэгдээд өнгөрөх биш бүр магтууштай сайн тоглож байгаа нь сайн хэрэг. Энэ нь цаашдаа Ази тивийн хөлбөмбөгийн хөгжилд том түлхэц авчирах нь дамжиггүй. Өдгөө Азийн багуудаас чансаагаараа тэргүүлж буй “Хөх Самурай” Японы тоглогчид Европт хамгийн сайн тоглож байна. Ингээд та бүхэнд хөгшин тивд тулалдаж буй шилдэг “Самурай”-нуудыг танилцуулья.

10. Юки Абе (Лестер сити)

Тоглолт : 35

Гоол : 1

Олон байрлалд тоглох чадвартай  Юки 2005 онд J лигийн шин одоор тодорч байлаа. Үүнээс хойш түүний карьер өсөх прогрессоор явж улсынхаа  шилдэг багуудын нэг Урава Ред Даймондс багт шилжсэн. Улмаар өнгөрсөн жил тив алгасан нүүдэллэж Английн чампионшип лигийн Лестер сити багтай гэрээ байгуулсан билээ. Английн доод лигт зиндаа ахих өрсөлдөөн маш ширүүн байдаг учраас биеийн хүчний тоглолт хайр найргүй хийдэг. Эхэндээ ийм орчинд дасахад Юкид хэцүү байсан ч яваандаа дасаж багийнхаа нэг хэсэг болж чадсан. Хамгаалалтын бүх байрлалд тоглохоос гадна хэрэгтэй үед цэвэрлэгч хийдэг болохоор Япон залуугаа Лестерийн фенүүд тун их үнэлдэг юм билээ. Харамсалтай нь Лестер  өнгөрсөн улиралд 10-р байр эзэлж дээшээ ахиж чадсангүй.

9. Кэйсукэ Хонда (ЦСКА)

Тоглолт ; 6

Гоол : 2

Оросын премьер лигийн шинэ улирал эхлээд 11 тойрог явж байгаа болохоор Хондаг энэ жил хэр түвшинд тоглож байгааг дүгнэхэд эрт байна. Ямартай ч өндөр ур чадвартай энэ залуу ”Крылья Советов”-ын хаалгыг хоёронтоо мялаагаад амжсан. Чөлөөт цохилт гайхалтай хийдэг чанараа өнгөрсөн жилийн Аваргуудын лиг болон Өмнөд Африкийн ДАШТ-д Хонда дэлхий нийтийн өмнө харуулсан. Түүний ур чадварт өдгөө эргэлзэх баг цөөхөн болсон учраас том багуудаас ирэх саналыг л хүлээж байна. Энэ зуны наймааны цонхоор мэдээж Хондагийн агент завгүй ажиллах байх.

8. Мичихиро Ясуда  (Витессе)

Тоглолт : 15

Гоол : 2

Недарландын  дээд лигийн Витессе багт Ясуда үнэлж баршгүй тоглогч. Зүүн жигүүрээр хурдтай довтолгоо өрнүүлж, эсрэг багийн довтолгоог эргээд зогсооно. Харин шигшээ багтаа төдийлөн үнэлэгдээд байдаггүй тоглогч. Харин Алберто Заккерони саяхан ДАШТ-ий урьдчилсан шатны тоглолтонд түүнийг дуудаж ирээдүйг нь гэрэлтүүллээ. Сүүлд 2009 онд эх орныхоо дуудлагыг авснаас хойш Ясуда ийм хүндлэл хүлээгээгүй хоёр жил болоод байлаа.

7. Рё Мияити  (Арсенал – Фейеноорд)

Тоглолт : 12

Гоол : 3

Арсеналын фенүүд шинэхэн Япон тоглогчынхоо талаар дуулсан л байх. Өнгөрсөн өвлийн наймааны цонхоор энэ 18 настай ирээдүйтэй залуу тоглогчыг Венгер   багтаа элсүүлсэн. Бөмбөг эзэмших чадвар, хурдтай тоглолтоороо Рёдиньо гэсэн хочтой болсон гэхээр хоосонгүй нөхөр гэдэг нь харагдаж байна. Одоо Недерландын Фейеноорд  багт зээлээр тоглож буй. Ирэх улирлаас Арсеналын үндсэн багт эргээд ирэх байх. Японы U-15-аас U-19 хүртэл бүх насны шигшээд тоглосон.

6. Эйжи Кавашима (Льерс)

Тоглолт : 28

Клин-шит : 3

“Наран” улсын шигшээ багийн үндсэн хаалгач гэдгийг нь манайхан мэдэх байх. Өнгөрсөн Азийн цомын тэмцээнээр эх орондоо номер нэг гэдгээ олон гайхалтай хаалтаар харуулсан.  Бельгийн даруухан Льерс багт одоо хүчин зүтгэж байгаа бөгөөд 2010 онд энэ багт ирсэн юм. Энэ улиралд баг нь хүснэгтэд доороосоо 3-т жагссан. Гэхдээ мэдээж үүнд Кавашимаг буруутгах аргагүй. Хичнээн сайн хаалгач байлаа гээд хамгаалалт шүүрэн шанага шиг бол хэзээ ч амжилт олохгүй шүү дээ.

5. Шинжи Оказаки (Штутгарт)

Тоглолт : 12

Гоол : 2

Доод лиг рүү унах аюулд ороод байсан Штутгарт клуб довтолгоогоо хүчирхэгжүүлэхээр Оказакиг өвлийн цонхоор авчирсан. 2014 он хүртэл урт хугацааны гэрээ түүнтэй байгуулсан боловч дебут гоолыг нь хүлээсээр байтал улирал дуусах дөхсөн байлаа. Гэхдээ Бундеслигийн сүүлийн хоёр тойрогт Оказаки удаан хүлээсэн гоолоо оруулж, Штутгарт ч унах аюулаас аврагдсан билээ. Шинжигийн эцэж цуцалгүй бөмбөгний төлөө тэмцдэг чанарыг нь Штутгартын фенүүд улирлын дараа үнэлэн магтаж байсан.

4. Акихиро Ленага (Мальорко)

Тоглолт : 14

Гоол : 2

Испаний Ла лигийг “дайлаар мордсон” Самурай ховорхон байдаг. Харин энэ уламжлалыг Акихиро эвдэж Рафаель Надалийн төрж өссөн Мальорка аралд “газардаад” байна. Өвлийн наймааны цонхоор Ленага Мальоркод ирснээсээ хойш 12 тоглолт хийгээд амжжээ. Дебут гоолоо 4 сарын эхээр Севильягийн хаалганд оруулсан гэж байгаа. Гэхдээ гарааны үндсэн тоглогч болохын тулд илүү их хөдөлмөрлөх шаардлага түүнд тулгарч байна. Эс бөгөөс нутаг буцах замд орж болох юм.

3. Ацуто Учида (Шальке 04)

Тоглолт : 26

Гоол : 0

Тун чиг царайлаг энэ залуу Япондоо жинхэнэ супер од гэнэт. Зарим нэгэн нь зөвхөн түүний царайг харж шигшээ багт дуудсан гэх шүүмжлэл хэлдэг. Гэхдээ Шалькед үзүүлж байгаа найдвартай тоглолт нь Учидаг “царайнаас цаашгүй амьтан” биш гэдгийг хангалттай нотолж байна. Энэ жилийн Аваргуудын лигийн хагас шигшээд Шалькетэй хамт  шалгарснаас  Учида Япончуудаас хамгийн анх ийм өндөр оргилд хүрсэн тамирчин боллоо.  Өмнө нь чамгүй олон “Самурай”-нууд Европт тоглож байсан ч ийм амжилтанд хүрч байгаагүй. Бас Раултай чамгүй сайн найз болоод авсан гэж байгаа.

2. Шинжи Кагава (Боруссия Д)

Тоглолт :  28

Гоол ; 8

Бундеслигийг төдийгүй Европыг доргиож байгаа Японы шинэ од. Улирлыг гайхалтай амжилттай дуусгаж, аваргын цомоо эргүүлэн авсан Боруссия Дортмундын гол хөдөлгөгч хүчний нэг яах аргагүй Кагава байсан. Харамсалтай нь Азийн цомын тэмцээний үеэр авсан бэртэл нь түүнийг улирлын 2-р хагасыг өнжихөд хүргэсэн билээ. Гэхдээ ямар ч байсан сүүлийн тойрогт эргэж ирээд аваргын баярыг багийнхантайгаа хамт тэмдэглэсэн. Ирэх жилээс Дортмунд Аваргуудын лигт ороод ирэхээр Кагаваг илүү олон хүн мэддэг болно байх. Гэхдээ мэдээж энэ зун том баг руу явчих магадлал маш өндөр байгаа.

1. Юто Нагатомо (Интер)

Тоглолт : 13

Гоол :  2

24 настай Нагатомогийн түүхийг “Үнсгэлжин”-гийн үлгэртэй харьцуулах нь бий. 2008 онд тэр Японы FC Токио багтай гэрээ байгуулж амьдалдаа анх удаа том хэмжээний гэрээ байгуулж үзжээ. Улмаар сайн тоглож, шигшээ багтаа дуудагдаж 2011 оны Азийн цомд оролцсон. Энэ тэмцээнд гайхалтай тоглосныхоо ачаар Европын багуудын хараанд өртөж энэ өвөл Сери А лигийн даруухан Чезеена багтай гэрээ байгуулжээ. Үйл явдал цааш үргэлжилж Чезенад ирсэн даруйдаа л Интерийн зүг хүлгийн жолоо залах нь тэр. Ингэж тэр J лигийн даруухан тоглогч дэлхийн хэмжээний багийн хөлбөмбөгч болсон. Интерий түүхэнд өмнө нь Япон тоглогч байгаагүй болохоор Милан хот тэг чигээрээ шинэ залуугийн тоглолтыг харж байлаа. “Самурай” ч тэдний урмыг хугалсангүй. Найдвартай, цэгцтэй тоглож улирлын төгсгөл гэхэд альхэдийнэ хоёр гоол оруулаад амжсан.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

1-р хэсэг

Карлайл Юнайтед (1999)

Шинэ зуун гарахаас өмнө Карлайл Юнайтедийн байгуулсан дуулиант “орголт”-ыг одоо ч фенүүд нь дурсан ярьдаг. “Football League” буюу Английн 2-р лигийн сүүлийн байранд бичигдэж байсан тэд улирлын сүүлийн тулаанд гарцаагүй ялах даалгавартай байлаа. Тэдний өмнө 1 онооны илүүтэй “Скарборо” клуб бичигдэж байв. “Карлайл” “Плаймут”-тэй эн тэнцүүхэн тэмцэл өрнүүлж нэгдүгээр үеийн дараа 1 : 1-ээр эвийн гэрээтэй явж байлаа. Харин “Скарборо” “Петерборо”-той бас 1 : 1-ээр тэнцэж байсан болохоор дээд лигтээ үлдлээ гэж итгэж болохоор байв. Цаг явсаар үндсэн цаг дуусч шүүгчийн сунгасан 5 минут ч дуусах тийшээ хандлаа. “Карлайл”-ын фенүүдийн найдвар тасрахад хэдхэн секунд л үлдээд байв.

Энэ үед булангийн цохилт “Карлайл”-чууд авахад хаалгач Жимми Гласс гүйн гарч ирлээ. Цаашаа юу болсныг BBC Radio-гийн тайлбарлагч Дерек Ласэйгийн тайлбартайгаар сонсоцгооё :

Шүүгч цагаа харж байна. Бараг дуусаж байгаа бололтой. Жимми Гласс эсрэг талын хаалган дээр гүйн ирж байна. Энэ бол тэдний хувьд сүүлчийн боломж. “Карлайл”-ын талбайд нэг ч тоглогч үлдсэнгүй. За булангийн цохилт хийлээ….хаалгач хатгаад гаргачихлаа…. Жимми…. Жимми…Гласс ……..гооооооооол…..хаалгач эцсийн мөчид багаа авчир тооны харьцааг 2 : 1 болголоо. Хөөрсөн фенүүд талбай руу гүйн гарч ирж байна. Талбайд дүүрэн хүмүүс. Шүүгч тоглолтыг дуусгалаа. Ингээд бүх зүйл дууслаа !!!

Гласс хожмоо энэ мөчийн талаар “Над руу бөмбөг ирсэн. Тэгээд л би мөргөчихсөн. Маш их баярлалаа” хэмээжээ. “Скарборо” харамсалтай байдлаар доошоо унаж 2007 онд 2.5 сая фунтын өрөнд унасан юм.

Брэдфорд (2000)

1999-2000 оны улирлын сүүлийн тойрогт “Брэдфорд” “Ливепуль”-ийг угтаж авахаар бэлдэж байх үед тэднийг дээд лигтээ үлдэнэ гэж итгэх хүн цөөхөн байлаа. “Уймбледон” тэдэнтэй адил 33 оноотой байсан ч гоолын зөрүү хамаагүй хол тасарсан байв. Гэхдээ хүмүүс “Лидс”-ийн экс хамгаалагч Давид Уэтэраллыг мартсан байлаа.

Сүүлийн тоглолтын “гол баатар” болсон тэрээр 12 дахь минутад чөлөөт цохилтоос ирсэн бөмбөгийг мөргөн гоолдож, үлдсэн минутад “Улаан”-уудаас ирэх довтолгоо бүрийг хайр найргүй зогсоож байсан юм. Ийнхүү “Ливерпуль”-ийн аваргуудын лигийн эрхээ алдаж харин “Брэдфорд” дээд лигтээ үлдэх боломжоо бүрдүүлсэн.  “Ливерпуль” дараа жил нь УЕФА-гийн лигт түрүүлснийг та бүхэн санаж байгаа байх.

“Уймбледон” “Саутгэмтон”-д  дийлдэж 14 жилийн дараа дээд лигээс мултарч доошоо унах болсон. Энэ бол олон жилийн түүхт “Уймбледон” багийн төгсгөлийн эхлэл байлаа.    2004 онд тэд татан буугдаж “Milton Keynes Dons F.C.” болсон билээ.

Торки (2001)

Дахиад бидний танил “Торки”-гийн түүх байна. Энэ удаа тэд 3-р лигээс зиндаа уруудах аюулаас эцсийн мөчид аврагдсан тухай өгүүлнэ. 2000-2001 оны улирлын эцсийн тойрогт “Торки” “Барнет” клубтэй “хожсон нь бүгдийг ”авах тулаан хийсэн.

Зочин  баг “Торки” эхний үед Кевин Хилл, Жэйсон Рис, Дэвид Грахамын гоолуудаар тоглолтыг тэргүүлж  фенүүд нь баяраа тэмдэглээд эхэлсэн байв. Харин дараагийн үед “Барнет” гайхалтай эрч хүчтэй эргэж ирээд хоёр дараалаад гоол хийчих нь тэр. Гэхдээ л тэнцээ авахад дахиад нэг гоол дутуу байгаа биз. Яг энэ үед л “Барнет”-ийн фенүүд Даррен Карри эхний үед пеналтиа алдаагүй бол гэж шүүрс алдан харамссан нь тодорхой. Ийнхүү 10 жил дээд хэсэгт заларсны эцэст “Барнет” буцаад байх ёстой газраа очсон юм.

Уэст Бромвич (2005)

Премьер лигийн түүхэнд 2004-05 оны улирлын төгсгөлд хамгийн сэтгэл догдлуулам “драм” өрнөсөн. 38-р тойргийн өмнө доошоо унах гурван багийн нэр тодорхой болоогүй байлаа. “Саутгэмптог” “Норвич” “Кристэл Палас” “Уэст Бромвич” гэсэн дөрвөн баг аль нь ч унаж мэдэх эгзэгтэй бөгөөд сонирхолтой нөхцөл бүрдээд байв.

Домогт Брайн Робсоноор удирдуулсан “Уэст Бромвич” тухайн үед 20-р байранд “заларч” байсан бөгөөд “Портсмут”-ыг заава хожих хэрэгтэй байлаа.  58 минут тэмцэлдсэний эцэст Жефф Хорсфилд тооны харьцааг нээж улмаар цаг дуусахаас 15 минутын өмнө Киеран Ричардсан багийнхаа хоёр дахь гоолыг хийлээ. Гэсэн ч эсрэг талд нь “Кристэл Палас” “Чарльтон”-ыг хожиж байсан болохоор “Бромвич” хасагдах хэвээрээ л байв. Цэнгэлдэхэд цугласан үзэгчид гар утсаар тасралтгүй ярьж бусад тоглолтууд юу болж байгааг лавласаар. Гэтэл цэнгэлдэх даяар үзэгчид шуугиад явчихав. Юу болсон гэтэл “Чарльтон” тооны харьцааг тэнцүүлчихжээ.

Баярт мэдээнүүд ар араасаа хөвөрсөөр. “Норвич ””Фулхэм” 6-0-ээр бутниргүүлсэн бол “Саутгэмптон” “МанЮ”-д 2 : 1-ээр ялагдсан гэнэ гэсэн яриа газар авлаа. “Бромвич” 12 сарын сүүлээр 20-р байранд бичигдэж байгаад дээрээ үлдсэн премьер лигийн анхны баг болж түүхэнд үлдсэн.

Домогт Брайн Робсон “Үнэхээр гайхалтай. МанЮ-д бол үргэлж цом шагнал амжилт ялалтыг фенүүд хүсдэг бол Бромвичийг бүгдээрээ л доошоо унана гэж боддог. Харин бид ийм гайхамшиг бүтээсний дараа аварга авсан баг шиг хүндлэл хүлээж чаддаг юм”

“Уэст хэм” “Уйган Атлетик” (2007)

Хэрвээ та санаж байгаа бол Карлос Тевес, Хавьер Машерано хамтдаа “Уэст Хэм”-д ирдэг улирал шүү дээ. Аргентин хослолын тусламжгүйгээр “Алх”-нууд  улирлын эхлэлийг сайхан тавьж найман тоглолтоос зургаан хожил авч байлаа. Гэвч улирлын төгсгөлд тэд арагш суусаар хомоол хамагч хэсэгт тулж ирээд байв.

Сүүлийн тойрогт альхэдийнэ аварга авах болзлоо хангасан Манчестер Юнайтедийг заавал хожиж байж Вэст хэм дээд лигтээ үлдэх байлаа. Энэ хүнд ажлыг Карлос Тевес ганцаараа хийсэн бөгөөд түүний оруулсан гоол Юнайтедийг буулган авахад хангалттай байлаа. Тевес тэр зунаа Юнайтеийн эгнээнд шилжиж “Чөтгөр” болсон билээ. Ийнхүү Вэст Хэмийг “амиа аварч” байх хооронд “Уйган” бас “Шеффилд Юнайтед”-ийг 2 : 1-ээр хожиж тэр болгон тохиогоод байдаггүй түүхийг бүтээсэн. Ганц гоолын зөрүүгээр Шеффилд доод лиг рүү унаж харин Шеффилд азтайгаа гайхан баярлаж байв.

Фулхэм (2008)

Дээрхи явдлаас жилийн дараа Фулхэм бас хасагдах бүсээс “оргож” дээрээ үлдэж байлаа. Сүүлийн тойргийн өмнө оноо ойролцоо явсан Бирмингэм, Ридингийг “бүдэрнэ” гэж найдаж байсан ч тэд урмыг нь хугалав. Ингээд бүх зүйл зөвхөн өөрсдөөс нь шалтгаалах боллоо.

Рой Хожсоны баг “Портсмут”-тай амь амьдралаа шийдэх тоглолт хийх болов. Хоёрдугаар үе талдаа орж фенүүд санаа зовж эхэлж байх үед Дэнни Мерфи 76 дахь минутад гайхалтай гоол оруулж багаа аварчээ. “Фулхэм” айлын талбайд гурав дахиа дараалан ялсан нь энэ бөгөөд клубын түүхэнд дээд  лигт ийм амжилт гаргаж байсангүй.  Тэд 36 оноотой болж 3 бөмбөгний зөрүүгээр Ридингээс илүү гарч дээрээ үлдсэн.

Мерфи тоглолтын дараа “Миний карьерийн хамгийн сайхан гоол” хэмээн дурсжээ.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Дерби (1983)

1982-83 оны улирал. Хөгжөөн дэмжигчид өнөөгийнх шиг зохион байгуулалтад ороогүй байсан цаг.  Харуул хамгаалалт муутайгаас юм л бол талбай руу фенүүд гүйж гарчих гээд байдаг байсан үе. Фулхэм сүүлийн тойрогт Дерби Каунтиг заавал хожиж байж дээд лиг рүү дэвших хүнд даалгавартай байлаа. Харин “Хуц”-нууд хүснэгтийн нөгөө талд доошоо уначих гээд дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэж байв.

Аль аль нь хамаг байдгаа шавхан тулалдсан ч гоол оролгүй байсаар хоёрдугаар үе талдаа оржээ. Харин цаг дуусахаас 15 минутын өмнө Бобби Дэвисоны гайхалтай цохилт Дербид тэргүүлэл авчирах нь тэр. Гоолын баярыг тэмдэглэхээр хэдэн арван фанат талбай руу нэвтэрсэн бөгөөд тэднийг гаргах гэж чамгүй ажил болов.

Бобби Дэвисон

Гэтэл цаг дуусахаас хоёр минут орчмын өмнө шүүгч чөлөөт цохилт зааж шүглээ үлээснийг фенүүд тоглолт дууслаа хэмээн ойлгож хэдэн зуугаараа гүйн гарч ирэв. Тэднийг талбайгаас гаргаж чадахгүйгээ мэдсэн шүүгч тоглолтыг дуусгаж Дербид ялалт өгчээ. Ийнхүү фенүүдийнхээ ачаар Дерби 2-р лигтээ үлдэж байсан түүхтэй. Хожим Фулхэм хөлбөмбөгийн холбоонд өргөдөл бичиж заргалдсан ч ашиг олоогүй билээ.

Торки (1987)

1986-87  улирлын сүүлийн өдөр Торки клуб багахан хэмжээний “жүжиг” тавьж хасагдах аюулаас аврагдаж байлаа. Тэдэнтэй хамт өөр гурван баг доошоо унах аюулд ороод байсан бөгөөд сүүлийн тоглолтоос бүх зүйл шалтгаалах  байв.

Эхний хагасын дараа Торки 2 : 0-ээ Крьюд ялагдаж байсан бол нөгөө талд Линкольн сити Суонсид бас хожигдож байлаа. Жон Макникол тооны харьцааг 2 : 1 болгон ойртуулсны дааа Торкигийн эргэн ирэлт эхэллээ.  Цаг дуусах дөхөж Торки ч гоол оруулж амжилгүй фенүүд нь сандарч эхэллээ. Гэтэл булангийн тугний орчмоос хөндлөн дамжуулалт өгөх гэж байсан Жон Макникол ру цагдаагийн нохой цаанаас нь дайрч хөлийг нь хазаад авав. Эмчилгээ, дамнуурга гэсээр байтал цаг дуусаж шүүгч 4 минут сунгалаа.

Гэтэл гайхалтай зүйл болж сүүлийн шүгэл дуугахаас хэдхэн секундын өмнө Торкигийн Пол Добсон гоол оруулж тооны харьцааг тэнцүүлэх нь тэр. Ингээд Линкольн Сити ганц гоолын зөрүүгээр дээд лигээс мултарч Торкигийн фенүүд дахин нэг улирал дээд лигт болсондоо баяртай үлдсэн билээ.

Хожмоо  Жон Макникол “Би ямар ч баярын үйл ажиллагаанд оролцож чадаагүй нь харамсалтай. Манай багийн эмч Фостер их шооч нөхөр л дөө. Тэр надад энэ нохойноос ДОХ-оос  авахуулаад бүх өвчний шинжилгээ авна гэж хэлж байсан.  Дараа нь би шууд гэртээ хариад л амарсан. Намайг сэрэхэд бүх баяр цэнгээн дуусчихсан байж билээ”

Олдхэм (1993)

Шинээр үүсгэн байгуулагдсан премьер лигийн анхны улиралд энэ явдал болсон. 1992-93 оны улирлын сүүлийн тойргоос Олдхэм, Кристэл Пэлэсийн аль нэг нь доошоо унах болоод байлаа. Гэхдээ хэнээс ч асуусан Олдхэм унах байх гэж тэр үед хариулах байв. Учир нь  Кристэл Пэлэс тэднээс гурван онооны илүү байсан бөгөөд дээр нь гурван гоолын илүүтэй байлаа.

Гэхдээ Олдхэмчүүд санаагаар унасангүй өөрсдөөсөө шалтгаалах бүхнийг хийж өрсөлдөгчөө 4-1-ээр Саутгемптоныг бутниргэжээ. Харин энэ хооронд эсрэг талд нь  Кристэл Пэлэс Арсеналд 3-0-оор бут ниргүүл доошоо унах “тасалбар”-аа захиалчихсан байлаа. Олдхэмийн босс Жой Ройл тоглолтын дараа “Ирэх жил бид мэдээж түрүүлж чадахгүй л дээ. Гэхдээ премьер лигт мөнгөтэй хүчтэй багуудаас гадна манайх шиг тэмцэгч чанартай баг байх ёстой шүү ” гэжээ. Харамсалтай нь Олдхэм ирэх жил премьер лигээс мултарч доошоо унасан юм.

Эвертон (1994)

Эвертон шиг том баг хомоол “ангал”-ын ирмэг ирэх нь ховор. Гэхдээ 1994 онд ийм зүйл болсон л юм даа. Сүүлийн тойрогт тэд өдгөө татан буугдсан Уимбледон багийг хожиж байж премьер лигт үлдэх байв. Эхний хагасын дараа Эвертон 2 : 0-ээр хожигдож эхлэхэд зарим фенүүд цэнгэлдэхийг орхиж эхэллээ. Гэхдээ тэд итгэмээргүй эргэн ирэлт үзэх боломжоо алдсан. Грахам Стьюартын торгуулийн цохилт, Барри Хорнегийн 30 метрээс оруулсан гоолуудын ачаар тооны харьцаа тэнцлээ. Гэхдээ нөгөө талд нь Ипсвич- Блекбернтэй 0 : 0-ээр тэнцэж байсан болохоор хожихгүй л бол унах аюул Эвертонд байсаар байв.

Энэ эгзэгтэй мөчид  Уимбледоны хаалгач Ханс Сегерс Стьюартын тун сулхан мөргөлтийг хаалгандаа алдаж тооны харьцаа 3 : 2 боллоо. Тоглолтын дараа Ханс Сегерсийг хахууль авсан байж магадгүй гэж мөрдөн шалгасан ч ямар нэгэн асуудал үүсээгүй.  Ингээд Шеффилд Юнайтед Челсид 3-2-оор ялагдаж доошоо бууж байлаа.

Ковентри (1997)

Улирлын сүүлийн тойргийн өмнө 19-р байранд явсан баг дээд лигтээ үлдэх магадлал хэр их бол. Мэдээж хэрэг маш бага байх нь ойлгомжтой. Гэхдээ олон жил Селтикийг дасгалжуулсан Гордон Стракан ийм гайхамшгийг бүтээсэн л юм даа. 1996/1997 онд тэрээр Ковентриг удирдаж байсан бөгөөд баг нь сүүлийн тойрогт Тоттенхэмийг хожоод Сандэрлэнд, Мидлсборо ялагдсан нөхцөлд дээрээ үлдэх байлаа.

Диан Дублин, Пол Уйльямсын гоолуудын ачаар эхний үед Ковентри тэргүүлж эхэллээ. Гэхдээ санаа амрах болоогүйг Пол Маквэйн 2 : 1 болгосон гоол сануулсан.  Хоёрдугаар хагас Тоттенхэм жинхэнэ “нүдэж” Ковентриг шахаанд оруулсан ч хаалгач Стив Огризович хичээж байж хаалгаа хуурай манаж чадсан. Ийнхүү тэд Сандэрлэндийн үнэ цэнээр дээд лигтээ үлдсэн бөгөөд 30 улиралд 9 дэх удаагаа сүүлийн тойрогт амиа аварсан нь энэ.

“Хөлбөмбөгт л нэгийг алдаж харамссан ч гэсэн сэтгэл хангалуун үлдэх тохиолдол бий. Ямар ч цом авч чадаагүй гэсэн ч өөрсдөөрөө бахарах сэтгэлтэй үлдэж чаддаг. Дахин хүмүүс рүү эгцэлж харах итгэлтэй болдог гэхэд болно”

үргэлжлэл бий…

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Хаалгач “Франческо Тольдо” – Тольдо шиг том биетэй, биерхүү хаалгачдад би дуртай. Гэхдээ тэрний хаалганд би гоол хийж байсан л даа. За байз хэд билээ дээ. Ямар ч байсан нэг хийж байсан юм.

Баруун ар “Хэн ч биш” – За байз баруун ард хэнийг тавьдаг юм билээ дээ. Бодоодхоё (10 минут өнгөрөв) За за баруун аргүй болчих байх. Би нэг хагас хамгаалагч нэмээд нэрлэчихье.

Төвийн ар “Фернандо Иерро” – Уг нь Франко Баресиг сонгоё гэж бодож байлаа. Гэхдээ нүүр тулж тоглож байгаагүй болохоор Иеррог багтаа авлаа. Намайг анх энэ багт ирэхэд тэр маш их тусалж, заавар зөвлөгөө өгдөг байж билээ. Гэхдээ сайн найзыгаа багтаа авлаа гэж битгий бодоорой. Тэр бол бүх цаг үеийн түүхэнд үлдсэн хамгийн шилдэг хамгаалагчдын нэг.

Төвийн ар “Фабио Каннаваро” –  Энэ хамгаалагчын тоглолт надад үргэлж таалагддаг.Ганц асуудал гэвэл нэрийг нь яаж зөв дуудахаа би мэдэхгүй байна. Тэрний эсрэг довтолоход үнэхээр хэцүү байдаг юм. Зурагтаар тоглолтыг нь  үзэх ч бас урамтай шүү.

Зүүн ар “Роберто Карлос” –  Өөрийгөө энэ багт оруулахаар шийдлээ. Түрүүн үлдээсэн баруун арын байран дээр нэрээ зоочихьё. Тэгэхээр Роберто Карлост хэзээд сул зай манай багт байх болно. Манай багийн бүрэлдэхүүн дэх халдашгүй тоглогч.

Баруун хагас “Луйш Фигу” –  Дахиад Мадридын тоглогч болчих шив. За яахав. Намайг баруун ард тавчихаар нэг л толгойд буухгүй байгаа бол Фигу хойшоо татаад хамгаалалтад тоглочиж чадах байх. Гарцаагүй онцгой тоглогч.

Төвийн хагас “Фернандо Редондо” – Парист хоёр дахь Европын цомоо авахдаа Редондо хэнтэй ч зүйрлэхээргүй сайн байсан. Харин Миланд очоод бэртэлд ороогдоод сайн тоглож чадаагүй юмдаг. Түүнтэй цаг тоглох нь нэр төрийн хэрэг шүү.

Төвийн хагас “Роберто Бажо” – Миний нэмэлт хагас хамгаалагч. Өөрөө баруун ард очиж байснаас Бажог авсан нь хамаагүй дээр байлгүй дээ. Бажо 94′ оны дэлхийн аваргаар манай (Испани) хаалганд гоол хийж тэмцээнээс мулталж байсныг нь санадаг юм. Гэхдээ л тэр миний хүндэлдэг тоглогч нары нэг.

Зүүн хагас “Райн Гиггз” – Хүмүүс энэ талд Бекхэм гэх байх л даа. Гэхдээ надад бол Гиггз хамаагүй илүү. Өнгөрсөн жил (2002) л гэхэд Депортивогийн эсрэг ямар гайхалтай тоглосон билээ дээ. Хурдтай, хүчтэй, техниктэй гайхалай тоглогч. Олон удаа тэрний эсрэг тоглож байлаа.

Довтолгооны хагас “Зинедин Зидан” –  Дахиад л Мадридын тоглогч. Уучлаарай. Гэхдээ Зизуг үнэхээр орхиж болохгүй. Фигугийн адил намайг өнөөгийн хэмжээнд төлөвшихөд тэр их тус болсон.

Довтлогч “Ривалдо” – Би зүгээр л тэрэнд дуртай. Ривалда ганцаараа ч тоглолтыг шийдэж чадах авьяастай тоглогч. Уг нь Мадридад хамт тогломоор л байна. Даанч тийм аз надад дутсан даа.

Довтлогч “Ромарио” – За тэгээд урд талд Ромарио байна. Зизу, Фигу, Ривалдо, Гиггз дээр нэмээд Ромарио довтолхоор ямар хамгаалалт тэсэх вэ ? Муугүй баг боллоо шүү, тиймээ.

Холбоотой нийтлэлүүд

Георге Хажигийн 11

Майкл Оуэний 11

Бобби Чарльтоны 11

Эрик Кантонагийн 11

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Тэрээр 1992 оноос “Сан Паулу” багт хүчин зүтгэж байгаа бөгөөд клубын түүхэнд үлдэх хэд хэдэн амжилт тогтоосон. 2005 онд тэрээр багийнхаа түүхэнд хамгийн олон тоглолтод (618) оролцсон тоглогч болсон бол 2006 онд “Либертадоресийн цом”-д хамгийн олон гоол оруулсан “Сан Паулу”-гийн тоглогч болсон юм.

Харин шигшээ багтаа Сени 1997–2006 оны хооронд 17 тоглолтод оролцсон. Гэхдээ гоол оруулж байгаагүй. Сени карьерийн гоолуудаа торгуулийн цохилт, чөлөөт цохилтоос хийсэн. Сени  2002 оны дэлхий аварга, 2005 оны клубын дэлхийн аварга болж байсан. Харин Бразилийн лигт гурван удаа магнайлж “Либертадоресийн цом”-д хоёронтоо түрүүлжээ.

Хуваалцах/Тэмдэглэх

Тэртээ 1878 онд Манчестер хотын Newton Heath төмөр замын өртөөний хэсэг ажилчид нэгдэн Newton Heath L&YR F.C хэмээх хөлбөмбөгийн клуб байгуулсан нь өдгөөгийн алдарт Манчестер Юнайтед клубын эхлэл болжээ. 1900-аад оны эхэн үед клуб санхүүгийн хямралд орж хүндхэн байх үед хотын шар айрагний үйлдвэрийн эзэн Давиес гэгч өгөөмөр сэтгэл гаргаж клубыг ивээн тэтгэснээр МанЮ агуу баг болох эхлэлээ тавьсан. Үүний дараа клубын эзнээр томилогдсон Давиес удирдах зөвлөлийн анхны уулзалтаар багийн нэрийг солих санал дэвшүүлсэн байна. Ингээд Manchester Central ,Manchester Celtic зэрэг олон хувилбар дэвшүүлсний эцэст италийн цагаач Луйс Рока гэгч залуугийн санал болгосон Манчестер Юнайтед хэмээх нэрийг сонгож 1902 оны 4 сарын 26-нд албан ёсоор баталжээ. Мөн өмнө нь өмсдөг байсан ногоон алтлаг өнгийн өмсгөлийг сольж улаан цагаан өнгөөр гангарах болсон байна.

Харин эмблемний хувьд эхэн үедээ Манчестер хотын сүлд болох дээрхи эмблемийг зүүж байгаад 1960-аад оноос өнөөгийн төрхөө олсон. Гэхдээ тухайн үед “Улаан чөтгөр” хэмээх нэршил гарч ирээгүй байсан болохоор одоогийн чөтгөрийн дүрсний оронд Манчестерийн сүлдний 3 хөндлөн зураас байжээ.

1945–1969 оны хооронд клубыг удирдаж гайхалтай амжилтанд хүргэсэн Матт Басби хэмээх шотланд эрхэм 60-аад оны эхэн үед Улаан чөтгөр гэдэг нэрийг гаргаж иржээ. Тэрээр  Salford гэх улаан өмсгөлтэй регбийн багийн тоглолтын ажиж суухдаа хүмүүс тэднийг Улаан чөтгөрүүд хэмээн дуудаж байгаа нь таалагдаж клубтээ “зээлэхээр” шийдсэн аж. Энэ нэр  удалгүй олны дунд түгснээр 1970-аад оны эхэн үеэс клубын эмблемэн дээр улаан чөтгөрийн дүрсийг байрлуулах болсон аж. 1998 онд сүүлийн удаа клубын эмблемэнд өөрчлөлт оруулж Football club хэмээх үгийг хассан байна.

Ливерпуль

1892 онд Анфиелд цэнгэлдэхийг Эвертонд түрүүсэлдэг байсан Бизнесмен Жон Холдинг гэгч нөхөр Ливерулийг үндэслэсэн. Тухайн үедээ клубыг Everton Athletic гэж нэрлэхээр ярьж байсан ч ФА-н зүгээс нэрээ солихийх шаардсан учир хотынхоо нэрээр нэрлэгдсэн аж. Өмсгөлийн өнгөний тухайд  клуб байгуулагдсан эхний жилүүддээ Эвертоны адил цэнхэр-цагаан өмсгөлийг өмсөж байгаад 1894 оноос ”улаан” өнгийг сонгосон. 1960 он хүртэл улаан-цагааныг хослуулж гангардаг байсан бол тэр үеэс өмсгөлөө бүхэлд нь улаан болгожээ. Хотон шувуунуудын домогт менежер Билл Шанкли (1959-1974) нэгэнтээ ”Улаан өнгө эрч хүч, аюул заналыг илэрхийлдэг. Тиймээс бидний өмсгөлийн өнгө  эсрэг багийнхандаа сэтгэлзүйн дарамт учруулдаг байх” гэжээ.

Та бүхэн Анфиелд Роад руу ордог гол хаалгыг Shankly Gate  буюу Шанклийн хаалга гэж нэрлэдгийг мэдэх байх. Үүний учир нь Билл Шанкли клубыг доод дививзионд унасан хүнд үед нь эргэн босгож, хүчирхэг баг бүрдүүлж чадснаар барахгүй клубын түүхэнд үлдэх аугаа амжилт үзүүлсэн болохоор нь ийн нэрлэсэн аж. Ливерпулийн логоны дээд хэсэгт уг Шанкли Гэйтийн дүрс байдаг.  Бид бүхний мэдэх You”ll never walk alone дууг 1960-аад оны үед Англид хүчээ авч байсан Ливерпудлиан Мерсибит хэмээх хамтлаг гаргаж ирсэн ба тэр цагаас Ливерпулийн фенүүдийн уухай болсон ажээ.

Харин гол хэсэг дэх Хотон шувуу нь Ливерпуль хотын сүлд аж. Уг шувууны домог нь

“Дундад зууны үед Британы арлыг Жон  хэмээх хаан захирч байлаа. Тэр хаан Ливерпуль хотноо гэгээн цол авах ёслол үйлдэж байсан ба түүнийг үхсэний дараа оршуулсан газрынх ойролцоо бүргэд, хотон хоёрын эрлийз Liverbird хэмээх амьтан гарч ирсэн байна. Ингээд энэ шувуу Ливерпуль хотын бэлэгдэл болсон бөгөөд уг шувуугаар Английн хааны удмыг бэлгэддэг ажээ”.

Логоны хоёр талд байрлах бамбар нь 1989 онд Холсборо цэнгэлдэхийн ослоор нар барсан 96 дэмжигчийн дурсгалд зориулагдсан аж. 2005 онд 5 дахь Аваргуудын лигийн цомоо хүртсэний дараа тэд УЕФА-с ийм эмблем хүлээн авсан. Аваргүүдын лигт зөвхөн 5 буюу түүнээс дээш түрүү, эсвэл 3 дараалан түрүүлсэн баг л ийм хүндлэлийг хүртэх эрхтэй.

Челси

Лондоны Язгууртнууд гэгддэг Челси клуб өөрийн 100 жилийн түүхэндээ цөөнгүй эмблемийг хэрэглэж байсан. 1905 онд Анри Аугустс Мирс хэмээх бизнесмен өөрийн дүү Жофеф Мирсийн хамт Лондоны өмнөд хэсэгт Стэмфорд Бриж цэнгэлдэхийг худалдан авч клубыг байгуулсан түүхтэй. 1950-иад он хүртэл клубыг Тэтгэвэр авагчид хэмээн нэрлэдэг байсан нь санаандгүй хэрэг  бус. Британий армийн тэтгэвэрт гарсан дайчдын асрамжын газар Челси дүүрэгт оршдог байснаас ийн нэрлэх болсон гэнэ.

1952-1961 онд Челсиг дасгалжуулсан Тед Дрек хэмээх эрхэмд энэ хоч таалагдсангүй тул клубын эмблемэн дээрээс ахмад дайчны дүрсийг авч хаян CFC гэсэн үсэгтэй шинэ логог гаргаж иржээ. Гэвч тун удалгүй Лондоны Челси дүүргийн сүлд болсон Арслангийн дүрстэй шинэ эмблем гарч ирсэн. Энэхүү лого нь өнөөгийн бидний харж буй эмблемний эх болсон гэж хэлж болно. 1989 онд клубын шинэ эзэд ашиг олохын тулд дахин шинэ лого хийсэн нь шар өнгийн Арслангийн дүрстэй CFC буюу Chelsea Football Club гэсэн үсэгтэй байлаа. Энэ эмблемийг 19 жилийн турш энгэр дээрээ зүүсний эцэст 2004 онд фенүүдийн шаардлагаар хуучин логог боловсронгуй болгож сэргээсэн ба энэ нь Роман Абрамовичийн байгуулсан шинэ Челсигийн бэлгэ тэмдэг болсон билээ. Логоны хоёр тал дахь сарнайн дүрс нь Англи орныг бэлгэдэж байгаа бол бөмбөг нь ямар нэгэн гүн утгагүй аж.

Арсенал

Арсенал клубыг 1886 онд Лондоны Вүүлвич дүүрэг дэх хэсэг ажилчид нэгдэн үүсгэжээ. Тийм ч учраас эхэн үедээ тус дүүргийн сүлд болох дээрээс нь харсан арслангийн дүрстэй 3 их буутай логог ашиглаж байв. Гэвч хүмүүс түүнийг нь

яндан гэж тохуурхаад болохгүй болохоор нь 1922 онд зүүн тийш харсан 1 их буутай болгож өөрчилсөн аж. Буу оруулах болсоны шалтгаан нь Вүүлвич дүүрэг буу, зэвсэг үйлдвэрлэлтээрээ нилээд алдартай газар байсан болохоор гэх хүмүүс тайлбарладаг.

Дээрхээс ердөө гуравхан жилийн дараа логонд дахин өөрчлөлт оруулж их буугаа баруун тийш эргүүлээд, дарьтай торх, The Gunners буюу Буучид гэсэн үгийг нэмснээр англи даяар тэднийг ийн хочлох болсон гэнэ.

1949 онд логог арай орчин үежүүлж улаан өнгийн дэвсгэртэй болгосон ба латинаар Victoria Concordia Crescit гэсэн бичгийг оруулжээ. Энэ нь ”Зохицлоос ялалт ирдэг” гэсэн утгатай аж. Үүнээс хойш өнгийг нь нилээд хэдэн янзаар сольж үзсэн бас 2002 онд бидний одоогийн харж буй логог хэрэглэх болсон байна. Гэхдээ зарим нэг Буучдын фенүүдээс шинэ лого нь багийн түүх уламжлыг гажуудуулсан гэсэн шүүмжлэл ирж байсныг дурьдах нь зүйтэй.

Барселона

1899 оны 10 сард Швейцарийн иргэн Хуан Гампер тэргүүтэй Испани, Англи хэсэг нөхөд нэгдэн хөлбөмбөгийн клуб байгуулсан нь алдарт FC Barcelona клуб байлаа. Гампер Швейцарь хүн байсан болохоор өөрий тоглож байсан Базель клубын хөх -улаан өнгийн хослолыг /Блауграна/ багийн үндсэн өнгө болгон сонгон авсан аж. Клубын логоны доод хэсэг байдаг хөх-үлаан судал нь клубын Блауграна өнгийг бэлгэдсэн гэж хэлж болно. Логоны дээд хэсэгт байрладаг загалмай болон босоо шар-улаан дүрс нь Барселон хотын далбаа аж. Өөрөөр хэлбэл энэ баг бол Барселон хот, Каталончуудын өмч юм шүү гэдгийг харуулж байгаа. FCB гэдэг нь Fútbol Club Barcelona гэсэн утгатай бөгөөд  2006 оны аваргуудын лигт түрүүлсний дараа үсгүүдийн хооронд байсан цэгийг авч , бамбайн доод талын гурван үзүүрийг нэг болгож өөрчилжээ.

Реал Мадрид

1902 онд Мадридийн их сургуулийн хэсэг оюутан, профессорууд нэгдэн Madrid Football Club буюу өнөөгийн Реал Мадридийг байгуулжээ. Клубын  өмсгөл эхэн үедээ цэнхэр өнгийн ташуу судалтай байсан ба багийн эмблемэн дэх ташуу судал нь үүнтэй холбоотой. Энэ нь  Кастиль үндэстний бэлгэдэл болдог аж.  Гэхдээ Реалийн эмблэм өнөөгийн төрхөө олтлоо нилээд удаан хугацааг туулсан. Эхний жилүүдэд ердөө л MCF гэсэн үсгийг хэрэглэдэг байсан тэд 1908 онд гоёмсог болгох гэж үсгээ цагирагт оруулжээ.

1920 онд Испанийн эзэн хаан 13-р Альфонсо өөрийн титмийг багийн бэлгэдэлд оруулахыг зөвшөөрчээ. Ийнхүү Хааны зөвшөөрсөн royal хэмээх алдар нэр нь Зүгээр л “Madrid Club de Futbol” гэж нэрлэгдэж байсан клубыг “Real Madrid Club de Futbol” болгож өгсөн байна.

1930-аад оны үед өрнөсөн Испаний иргэний дайны жилүүдэд титмийнхээ оронд дээрхи судлыг оруулж ирсэн. 1941 онд дэлхий дахинаараа дайнд татагдан оролцож байхад, төвийг сахисан генерал Франкогийн Испани дахь Мадридын клуб дахин бэлгэгдлээ өөрчилжээ. Энэ удаа алтан хүрээ үсэгнүүдтэй болж, Хааны титмийг залж, ялaм модны өнгөт туузаа оруулж нэг ёсондоо өнөөгийн төрхөө  олжээ. Энэхүү бэлгэдэл нь эзэн хааны клубт нэгэн жарны турш огт өөрчлөгдөлгүй явж ХХ зууны хөлбөмбөгийн хамгийн алдартай нь эмблем болсон түүхтэй.  2001 онд   эмблемийг титмийн хэлбэрийг бага зэрэг өөрчилж, мөн хүрээг нь хөхөмдөг сүүдэртэй болгосон байна.

АС Милан

1899 онд Английн Ноттингэм хотоос ирсэн Альфрэд Эдвардс, Херберт Килпин нар ”Milan Cricket and Football Club”-г байгуулснаар энэ агуу багийн түүх эхэлжээ. Клубын үндсэн өмсгөл болох улаан-хар өнгө нь эсрэг багийн айдас болон өөрийн багийн ялан дийлэх их эрч хүчийг бэлгэдэж буй аж. Олон жилийн турш клубын энгэр дээр ердөө Милан хотын далбаа болох цагаан дэвсгэр дээрх улаан загалмай гялалздаг байлаа. Хожим тэдний өмсгөлийн өнгөнөөс болж чөтгөрүүд гэж нэрлэж байх үед чөтгөрийн дүрсийг эмблемэн дээрээ хэрэглэж байсан байх юм.

Өнөөгийн эмблемний хувьд ACM гэдэг нь италиар Associazione Calcio Milan  гэсэн утгатай. Доод талд нь улаан-хар өмсгөлийн өнгө (Rossoneri ) Милан хотын далбаатай зэрэгцэн байрладаг. Хамгийн доод хэсэг клубын байгуулагдсан он байдгийг та бүхэн мэдэх байх. Харин хамгийн дээр байдаг одны учир нь италид лигийн 10 түрүү авсан багт нэг од өгдөг уламжлалтай. Миланы хувьд лигийн 17 түрүүтэй учир энэ одыг дээрээ залдаг ажээ.

Интер

1908 онд Миланы хэсэг нөхөд ”салан тусгаарлаж” Интерийг байгуулсан гэдгийг та бүхэн мэдэх байх. Тэд гадаадын тоглогчдыг багтаа элсүүлэх тал дээр бусадтайгаа санал нийлээгүйн улмаас ийн салжээ. Клубын өмсгөлийн өнгө болох хар-хөх нь шөнө болон тэнгэрийг бэлгэдэж байгаа аж. 1928  оноос дэлхийн хоёдугаар дайны төгсгөл хүртэл тэд цагаан өнгөн дээрх улаан загалмай буюу Милан хотын далбааны өнгөтэй өмсгөл өмсөж байжээ.

Харин Дайны дараачаас нэрээ Интернациональ болгон өөрчилж, хуучин Нерразурри (хар-хөx) өмсгөлөөрөө гангарах болж. Багийн эмблемен дээрх FCIM гэсэн үсгүүд нь Football Club Internazionale Milano гэсэн үг аж. Багийн хуучин логон дээр үсгүүд нь шар өнгөтэй, мөн Inter, 1908 гэсэн тоо байсныг арилгаж өнөөгийн цагаан өнгийн үсэгтэй эмблемийг хэрэглэх болсон.

Ювентус

1897 онд Турин хотын ”Massimo D’Azeglio Lyceum” сургуулийн сурагчид Ювентус клубыг үүсгэн байгуулжээ. Клубын эмблен дээр байдаг бух нь Турин хотын бэлгэдэл бөгөөд  тэдний дерби Торино клубын эмблэмэн дээр ч энэ нь байдаг. 1958 онд Ювентус лигийн 10 дахь түрүүгээ авсны дараа италийн багуудаас анх удаа дээрээ од залсан. 1982 онд тэд хорь дахь скудеттогоо хүртсэнээр хоёр одтой болжээ.

АС Рома

1927 онд Ром хотын захирагч доод лигийн Roman, Alba-Audace, Fortitudo зэрэг багуудыг нийлүүлэн АС Рома багийг байгуулсан. Клубын үндсэн өмсгөл болох улаан өнгө нь дээрхи татан буугдсан Роман багаас авсан аж. ASR  гэдэг нь Аssociazione Sportiva Roma буюу Рома спортын холбоо гэсэн үг. Чоно нь Ром хотын бэлгэдэл бөгөөд иймээс  чонын дүрсийг багийн эмблемэн дээр байрлуулсан. Дэлхийн хамгийн эртний хотуудийн нэг болох Ромын хамгийн анхний хаан Ромулын тухай домгоос энэхүү чонийн дүрс үүсэлтэй юм Уг домгийг сонирхуулбал.

“Эрт урьдийн цагт хайр дурлалийн бурхан Вэнус амьдардаг байжээ. Тэр Инис гэдэг хүүтэй байлаа. Ээж нь хүүгээрээ маш их бахархдаг байв. Хүү нь Трой хотоо дайснуудаас зоригтой хамгаалж байсан боловч хотийг эзлэгдэх үэд зугтаажээ. Инис ус мөрөн маш их газар нутгийг туулсаар Италийн Латиум гэдэг газар ирж хааний охинтой гэрлэн өөрийн хаант улсаа байгуулав. Олон олон жил өнгөрч хаант улсийн өмнө хүнд цаг ирэв. Тэр үэд хаант улсийг Инисийн удмийн хаан Нумитор байв. Нумиторын охин Рэяа Ромул Рэм нэртэй 2 хүүтэй байв. Тэдний аав Марс нь дайний хүчирхэг бурхан байжээ. Нумитор хааний дүү хорон санаат Амулис хаан ширээг булаан авч Нумиторийг хөөн явуулаад Ромул Рэм 2 хүүг Тибэр хэмээх мөрөнд хаяхийг тушаав. 2 хүү усанд хөвж явсаар голийн эрэг дээр хаягдсанийг нэгэн гичий чоно олж аван өөрийн бэлтрэгнүүдийн хамт тэжээжээ. Удалгүй нэгэн хоньчин тэднийг олж өсгөснөөр хүүхдүүд баатар эр болон өсөж өвөө нумиторийн хамтаар хаант улсаа буцаан авчээ. Ромул удалгүй Тибэр мөрний дэргэд өөрийн хотийг байгуулж эхэлсэн нь Ром хот юм”

Байерн Мюнхен

Германы хамгийн алдартай клубыг үүсгэн байгуулсан хүмүүс нь Гимнастикчид гэвэл та итгэх үү. MTV 1879 буюу Мюнхений Гимнастикийн клубын нэгэн уулзалтаар хөлбөмбөгийн клуб байгуулах талаар ярилцаж тэр нь 1900 оны 2 сарын 27-нд биелэлээ олжээ. Клубын 109 жилийн түүхэнд эмблем нь цөөнгүй удаа өөрчлөгдөж байсан.

Эхэндээ тэдний эмблем цэнхэр өнгөтэй бас F, C, B, M гэсэн үсэгнүүдтэй байлаа. 1954 онд Бавари хотын далбаа болох цагаан цэнхэр өнгийг клубын сүлдэнд оруулж өгсөн. Түүнээс хойш бага зэрэг өөрчлөгдсөөр өнөөгийн төрхөө олжээ.

Олимпик Лион

Францын алдарт Олимпик Лион клубыг албан ёсоор  1899 онд байгуулагдсан гэж үздэг. Тухайн үед үйл ажиллагаагаа явуулж байсан Lyon Olympique хэмээх спортын холбоонд хагарал гарч хэсэг нөхөд нэгдэн хөлбөмбөгийн тусдаа клуб байгуулснаар тэдний түүх эхэлсэн аж. Багийн эмблемен дээрх арслан нь Францын Лион хотын бэлгэдэл бөгөөд тус хотын далбааны улаан цэнхэр өнгийг эмблемэн дээр ашигласан аж.

Хуваалцах/Тэмдэглэх